Dawno, dawno temu charakter moich relacji z podopiecznymi – nazwany przez kogoś sponsorowaniem otwartym (nawet mi się to określenie podoba, szkoda, że nie ja je wymyśliłem) – opierał się na kilku doświadczeniach oraz wnioskach z nich płynących, na przykład:
1. Mam już świadomość, że nie jestem Wszystkowiedzącym Bogiem. Nie wszystko wiem, umiem, potrafię, rozumiem; nie ze wszystkim sobie radzę.
Przede wszystkim musimy skończyć udawać Wszystkowiedzącego Boga [WK, s. 53].
2. Kocham swoich podopiecznych, ich dobro, szczęście, powodzenie, są dla mnie ważne. Często robiłem dla innych ludzi to, czego nie chciałoby mi się zrobić dla samego siebie.
Dobro innych ludzi na pierwszym miejscu [WK, s. 81].
3. Moje umiejętności, wiedza, doświadczenie itd. są ograniczone. Skarbiec doświadczeń członków Wspólnoty AA jest w zasadzie nieskończony. Aroganckie przekonanie, że moje zasoby, albo jedna tylko książka (i to nie cała!), całkowicie wystarczą podopiecznemu, to niebezpieczna megalomania. Z trzeźwością i duchową zmianą nie mają takie postawy wiele wspólnego, jeśli w ogóle cokolwiek.
4. Nie boję się. Ani oceny efektów pracy z podopiecznymi, ani tego, że staną się ode mnie bardziej trzeźwi, bardziej przebudzeni. Więc nie muszę pilnować, żeby przypadkiem nie dostali więcej wiedzy i doświadczenia niż ja.
Przypomniało mi się to wszystko, kiedy w rozmowie po mityngu alkoholik stwierdził, że jego sponsor uważa za brak lojalności jeśli podopieczni rozmawiają na tematy związane z Krokami z kimkolwiek poza nim, lub czytają coś więcej, niż on im zalecił. Dziwaczne mi się to wydało. Żaden z moich sponsorów nigdy nie stawiał mi takich wymagań czy ograniczeń. Zakaz konsultowania jakichś tematów z innymi alkoholikami albo czytania innych pozycji z kanonu AA, uznałbym zapewne za zamach na moją wolność. Przecież po to jestem we Wspólnocie, żeby z doświadczeń innych alkoholików korzystać; uczyć się także na ich błędach.
Kiedy rodziło się sponsorowanie otwarte, nie zdawałem sobie jeszcze sprawy, że istnieje, albo wkrótce zacznie u nas istnieć, także sponsorowanie zamknięte lub ograniczone. Oczywiście oficjalnie czy formalnie nic takiego nie istnieje, ale…
Sponsorowi na warsztacie zarzucono, że podopiecznych zachęca i namawia, by czytali tylko Wielką Księgę i tylko wskazane przez niego fragmenty, zaznaczone odpowiednimi kolorami. Odpowiedział wtedy, że to chyba jest zupełnie oczywiste i naturalne, że z konkretnego tekstu wybiera się tylko te cytaty, które potwierdzają nasze przekonania, zupełnie przy tym ignorując inne fragmenty lektury. Przyznam, że tym wprawił mnie w osłupienie. Zaskoczyło mnie nie to, że ktoś, na przykład guru jakiejś sekty, może robić coś takiego, ale że taką postawę może przyjmować sponsor w AA, to jest człowiek niby trzeźwy, niby duchowo przebudzony.
Moim zdaniem zdecydowanie nie jest ani naturalne, ani oczywiste, żeby z jakiegoś tekstu wybierać tylko to, co nam pasuje do naszych przekonań. Jest to znany w psychologii Błąd Konfirmacji*, (ang. confirmation bias) zwany też Błędem lub Efektem Potwierdzenia. Polega on na podświadomej, lub świadomej i celowej, skłonności do wyszukiwania, interpretowania i zapamiętywania oraz przekazywania innym wyłącznie tych informacji, które potwierdzają nasze wcześniejsze przekonania lub hipotezy. Mózg dotkniętego tą przypadłością człowieka faworyzuje argumenty zgodne z jego własnymi przekonaniami, a jednocześnie ignoruje, kwestionuje lub odrzuca dowody, które mogłyby te jego przekonania zakwestionować. Prowadzi to do polaryzacji poglądów, zamykania się na obiektywną prawdę i błędów w podejmowaniu decyzji. Jeśli jednak jest to działanie świadome i celowe, to ewidentnie świadczy o złej woli, nieuczciwości, manipulowaniu faktami i… innymi ludźmi na ich szkodę.
We Wspólnocie AA jesteśmy właśnie po to, żeby móc korzystać z doświadczeń tysięcy alkoholików, zarówno bezpośrednio, podczas mityngów czy warsztatów, jak i w formie AA-owskiej literatury. Ograniczanie czy spłycanie doświadczeń podopiecznego przez jego sponsora uważam za poważne nadużycie, manipulowanie nim i oszukiwanie. Obrzydliwa postawa, po prostu.
Na czym polega najbardziej jaskrawy, choć nie jedyny, Błąd Konfirmacji w polskiej wersji AA?
a) Jedni w WK widzą zdania:
- Opowieść o tym, jak tysiące mężczyzn i kobiet wyzdrowiało z alkoholizmu [podtytuł książki].
- W dalszej części zamieszczone są dokładne wskazówki pokazujące, jak wyzdrowieliśmy [WK, s. 29].
- Bez wątpienia jesteś ciekaw, jak i dlaczego – mimo opinii ekspertów twierdzących, że nie jest to możliwe – wyzdrowieliśmy z beznadziejnego stanu umysłu i ciała [WK, s. 20].
Twierdzą, że ta książka obiecała im całkowite wyzdrowienie i przywołują te fragmenty tekstu przy każdej okazji i zupełnie bez okazji. Upierają się, że oni właśnie są tymi całkowicie uleczonymi, a reszta to durnie i niedowiarki, zauroczeni psychoterapią, pragnący wiecznie chorować.
Pasują do nich słowa Ericha Marii Remarque’a z „Czarnego obelisku”: I tylko w jednym różnicie się od Boga – Bóg wie wszystko, a wy wszystko wiecie lepiej.
b) Drudzy w WK widzą zdania:
- Nie wyleczyliśmy się z alkoholizmu [WK, s. 86].
- Jesteśmy jak ludzie, którzy stracili nogi; nowe nigdy nie odrosną [WK, s. 30].
- Widzieliśmy, wciąż i wciąż, tę samą prawdę: „kto raz stanie się alkoholikiem, pozostanie nim na zawsze” [WK, s. 33].
Ci walczą i przekonują, że alkoholizm jest nieuleczalny, a oni sami i wszyscy inni alkoholicy będą chorzy do śmierci; wyśmiewają tych cudownie uzdrowionych, starają się ich prowokować do spróbowania alkoholu (skoro są zdrowi, to im nie zaszkodzi).
Do nich pasuje cytat: Ludzie są bardzo przywiązani do swoich przekonań. Nie dążą do poznania prawdy, chcą tylko pewnej formy równowagi i potrafią zbudować sobie w miarę spójny świat na swoich przekonaniach. To daje im poczucie bezpieczeństwa, więc podświadomie trzymają się tego, w co uwierzyli [Laurent Gounelle, „O człowieku, który chciał być szczęśliwy”].
A teraz, co i jak widzą alkoholicy trzeźwi, przebudzeni duchowo, niekopiący się z faktami i niemanipulujący rzeczywistością? Widzą, że ta książka zawiera wiele błędów (i nie chodzi tylko o błędy w polskim przekładzie), rozmaite sprzeczności i jakieś dziwaczne porady. Widzą i wiedzą, że Siłą Wspólnoty i nadzieją dla alkoholików jest Program, a nie przekonania Billa Wilsona spisane na bazie przeżyć około osiemdziesięciu ludzi, z których część wróciła do picia; w czasie pisania WK ludzie ci mieli po kilka-kilkanaście miesięcy abstynencji. Wiedzą, że tekst tej książki został bardzo poważnie zmieniony i to przez niealkoholika: Ostatecznej redakcji książki dokonał Tom Uzzell, wykładowca New York University. Skrócił on tekst co najmniej o jedną trzecią (niektórzy twierdzą, że o połowę – z ośmiuset do czterystu stron) i uczynił go bardziej wyrazistym [„Przekaż dalej”, s. 219].
Ostatecznie wiedzą i przyznają, że ta książka jest dla społeczności AA bardzo ważna, ale jednocześnie zbyt problematyczna w dzisiejszych czasach, by uważać ja za jakąś jedynie słuszną prawdę objawioną, tak idealną, że można i należy korzystać tylko i wyłącznie z niej i to nie całej (przypominam zaznaczane przez sponsora fragmenty), odcinać się od prawie stu lat doświadczeń Wspólnoty, i lekceważyć je.
A na koniec… Choroba psychiczna to unikanie rzeczywistości za wszelką cenę; zdrowie psychiczne to pogodzenie się z rzeczywistością bez względu na cenę [„Droga rzadziej wędrowana”, Scott Peck].
---
* https://pl.wikipedia.org/wiki/Efekt_potwierdzenia


