Krótkotrwałe zyski zamiast...

Zmagając się z Krokami IV-V odkryłem, że w życiu, także tym przed uzależnieniem, moim życiem rządziła pewna reguła, a może zasada, która w ostatecznym rozrachunku bardzo źle mi służyła: wybierałem krótkotrwałe zyski zamiast długofalowych efektów. Właściwie to moje nadmiarowe, ryzykowne, destrukcyjne picie, też tu pasuje.

Mnóstwo razy, bez pełnej świadomości, co się tu właściwie odbywa, odruchowo wybierałem krótkotrwałe zyski niwecząc tym samym szanse na długofalowe efekty, ale z tego właśnie najczęściej nie zdawałem sobie sprawy. „Najczęściej” nie znaczy „zawsze”, ale jednak na tyle często, żeby spieprzyć sobie życie. Banalny przykład, z tych, które rozumiałem. Dostawałem od matki każdego dnia pięć złotych. Na swoje potrzeby, na co chciałem, na cokolwiek. Gdybym te pięciozłotówki zbierał choćby miesiąc, mógłbym kupić coś naprawdę sensownego, ale to mi się nigdy nie udało. Codziennie wydawałem pieniądze na bzdury – ciastka, napoje, gównianą zabawkę z kiosku lub targowiska, pestki dyni, lizaki itp. Doraźna korzyść wygrywała u mnie z możliwością osiągnięcia efektów znacznie bardziej pożądanych. Bo zawsze coś chciałem, ale najważniejsze, że chciałem już, zaraz, natychmiast.

Wspominałem, że dotyczyło to także picia. Powiedzmy, że czegoś się bałem, o coś martwiłem. Mogłem przemyśleć sprawę, skonsultować z kimś, podjąć określone działania, ale nie! Chciałem przestać się bać czy martwić zaraz, już, a nie dopiero jutro lub za trzy dni. Szklanka wódki pomagała zmienić samopoczucie w jakieś 1,5 minuty. To, że problem nie został nijak rozwiązany, a często wręcz narastał, w tym momencie nie było już ważne. Krótkotrwały zysk został osiągnięty, ale pogrzebał szansę na jakiś długofalowy efekt.

To wszystko mało miejsce dawno temu. Nauczyłem się z czasem świadomie dokonywać innych wyborów, odraczać gratyfikację i udaje się to prawie zawsze. Jeśli wracam do tematu i potrzeby trzeźwego wybierania pomiędzy krótkotrwałymi zyskami, a długofalowymi efektami, to dlatego, że obserwuję mityngi w moim mieście. Kiedyś, to jest 10-15 lat temu, mityngi 3-4 grup, merytorycznie stały na bardzo wysokim poziomie, skupiając się na rozwiązaniu problemu alkoholizmu. Ale później… nie, nic nie stało się nagle, to była bardzo długa seria zdarzeń typu: no tak, gada nie na temat (narusza Tradycje, obraża innych, uskutecznia prelekcje i odczyty zamiast dzielić się doświadczeniem itp.), ale nie będę mu przerywał, żeby nie psuć atmosfery, niech już się wygada dla świętego spokoju. I tak było – mityng milutko dobiegł do końca, cieplutkiej atmosfery nikt nie zakłócił, ale… Ktoś tu jakby zapomniał, że przyzwolenie na małe zło może jedynie doprowadzić do większego zła. I to, niestety, już widać. Jakieś próby wprowadzenia świeczek, jakieś próby dodawania do scenariuszy zakazów i nakazów, jakieś wymuszanie na obecnych, by zachowywali się, jak małe dzieci w przedszkolu czy żłobku, lub raczej klienci grupowej psychoterapii odwykowej, propozycje tematów, którymi AA się nie zajmuje, i inne takie.

Trzeźwość to powrót do normalności. Czy w normalnym towarzystwie, wśród dorosłych ludzi, ktoś, kto chce coś powiedzieć, podnosi rączkę, a wypowiedź zaczyna od: Jestem Jan Kowalski, pracuję jako kierowca? Ale… może my w ogóle nie pragniemy trzeźwości, za to pożądamy rytuałów i obrzędów, i żeby ktoś inny odpowiadał za nasze zachowanie i dyktował je nam? 

Jeśli grupa ludzi nie ma żadnego regulaminu, to na czym będzie się opierać podczas spotkania? Ano na zasadach dobrego wychowania wpojonych przez rodziców, babcie, ciocie i nauczycieli w podstawówce. To nie wiesz, że w towarzystwie, w grupie, nie przekrzykuje się innych? Nie wiesz, że nie używa się publicznie wulgaryzmów? Naprawdę?

Choć jezuita de Mello nie pisał o alkoholikach, to ten cytat pasuje do wielu z nas idealnie:

Większość ludzi twierdzi, iż pragnie jak najszybciej opuścić przedszkole. Ale nie wierz im. Nie mówią prawdy. Jedyne, czego naprawdę chcą, to by naprawić im popsute zabawki. „Oddaj mi moją żonę”. „Przyjmij mnie znowu do pracy”. „Oddaj mi moje pieniądze”. „Zwróć mi moją wcześniejszą reputację”. Tego właśnie naprawdę chcą. Pragną, aby zwrócić im dotychczasowe zabawki (życie). Tylko tego, niczego więcej. Psychologowie twierdzą, że ludzie chorzy w istocie rzeczy nie chcą naprawdę wyzdrowieć. W chorobie jest im dobrze. Oczekują ulgi, ale nie powrotu do zdrowia. Leczenie bowiem jest bolesne i wymaga pracy, wyrzeczeń. Przebudzenie, jak wiadomo, nie jest rzeczą najbardziej przyjemną. W łóżku jest ciepło i wygodnie, budzenie nas irytuje [„Przebudzenie” Anthony de Mello SJ].

A szkoda…

Metamorfozy Wspólnoty AA

Wbrew nadziejom i marzeniom tych, którzy Anonimowych Alkoholików chcieliby cofnąć o jakieś sto lat, Wspólnota nieustannie się zmienia, ewoluuje. Czasem to dobrze.

Kiedy w latach 1998-99 zacząłem uczęszczać na mityngi, Tradycje AA wprawdzie były rytualnie odczytywane (podobnie jak Kroki) na początku każdego spotkania, ale miały one dotyczyć jakiejś centrali w Ameryce, ewentualnie w Warszawie. Z założenia nie dotyczyły pojedynczych alkoholików. To był rytuał, nic praktycznego z tego nie wynikało.

Po latach zmieniło się to i alkoholicy w Polsce przeskoczyli na drugi biegun, a niektórzy zaczęli się upierać, że jak nie poznałeś ze sponsorem Tradycji i Koncepcji, to nie jesteś i nie możesz być trzeźwy. Typowe dla nietrzeźwych alkoholików i często spotykane w naszym środowisku operowanie skrajnościami.

Jakiś czas temu miałem okazję osobiście przekonać się, jak to jest teraz ze znajomością Tradycji, kiedy prawie wszyscy poznali je ze sponsorami. A przynajmniej tak twierdzą.

Pewnego razu podczas mityngu AA alkoholik zaczął opowiadać o terapeutycznych warsztatach Kroków w K. Z przejęciem wspominał swój udział, zachęcał i reklamował. Bo „gorąco polecam” to przecież zdecydowanie jest reklama, prawda? Mocno mnie zdziwiło, że nikt nie reaguje. Nie przerywałem jego wypowiedzi, a może odczytu, nie zadawałem mu w trakcie pytań. Natomiast pod koniec spotkania, kiedy grupa zajęła się sprawami organizacyjnymi, zapytałem, czemu prowadzący zgadza się na coś takiego, czemu nie reaguje, gdy w skandaliczny sposób naruszana jest Dziesiąta Tradycja? W tym przypadku chodziło głównie o nią, choć może nie tylko, bo także o pierwszeństwo zasad przed osobistymi zachciankami i wymysłami (Dwunasta). Według Dziesiątej Tradycji Anonimowi Alkoholicy nie zajmują się sprawami spoza Wspólnoty, a terapeutyczne warsztaty 12 Kroków zdecydowanie nie są przedsięwzięciem organizowanym przez Anonimowych Alkoholików. Wtedy zaczęła się awantura.

Rzeczniczka grupy (sic!) i prowadzący mityng zaczęli gwałtownie bronić tego miłośnika terapeutycznych warsztatów. Z uporem i wielokrotnie powtarzali, że przecież ten warsztat był o Krokach! Mocno mnie to zaskoczyło. Czyżby oboje byli przyjaciółmi tego alkoholika? Nie, to nie było prawdopodobne, ale w takim razie, o co im chodziło? Po dłuższym namyśle przyszło mi do głowy tylko jedno: oni prawdopodobnie uważają, że jak coś tam ma w nazwie „dwanaście kroków” to to musi, z założenia, być przedsięwzięcie AA. Nie mam pewności, że tak to właśnie było, ale żadne inne wyjaśnienie nie przychodzi mi do głowy. Skoro psychoterapeuci organizują warsztaty Kroków, to to widać musi być inicjatywa AA-owska i nie koliduje z Tradycjami. Ups! No, nie musi i koliduje.

Przyszła mi też do głowy Tradycja Pierwsza i stwierdzenie, że najważniejsze jest nasze wspólne dobro. Nasze, czyli członków AA, uczestników mityngu, a nie psychoterapeutów robiących za pieniądze jakieś warsztaty Kroków. Choć priorytety tych dwojga obrońców wydawały się jakby odmienne.

Ostatecznie pomyślałem, że może dwadzieścia lat temu, kiedy o Tradycjach AA nie wiedzieliśmy zupełnie nic, nie było aż tak źle? Może lepiej nie wiedzieć, niż z rozmysłem ignorować i lekceważyć?

Jednak przyznaję, że najbardziej zainteresował mnie sam ten warsztat 12 Kroków AA zorganizowany i prowadzony przez psychoterapeutów. Nigdy wcześniej o czymś takim nie słyszałem. Tych profesjonalistów chętnie bym spytał, poważnie i bez złośliwości, jak i skąd zdobyli doświadczenia w zakresie rozumienia i realizacji Programu Dwunastu Kroków AA? A może to tylko ich wyobrażenia i przekonania na ten temat?

Kolega, któremu kiedyś opowiedziałem o tym zdarzeniu i pomyśle profesjonalistów, by zarabiać na Krokach AA, przypomniał mi warsztaty Kroków w Strzyżynie. No, owszem, były takie bardzo dawno temu, w czasach, gdy w AAPL nie istniało jeszcze sponsorowanie, ale dwie różnice wydają się tutaj fundamentalne. Za warsztaty w Strzyżynie alkoholicy nie płacili żadnym psychoterapeutom, a w ośrodku, poza obsługą kuchni złożoną z miejscowych kobiet, obecni byli tylko i wyłącznie alkoholicy. Tylko i wyłącznie!

Bardzo chętnie obserwowałbym przemiany i ewolucje Wspólnoty AA w Polsce przez następne ćwierć wieku lub nawet dłużej, bo bywają fascynujące, ale tak długo to chyba ludzie nie żyją…

Nigdy nie obawiajmy się pożądanych zmian. Oczywiście musimy odróżniać zmiany na gorsze od zmian na lepsze. Gdy jednak potrzeba zmiany - w pojedynczym człowieku, w grupie AA czy w całej wspólnocie - staje się wyraźnie widoczna nie możemy pozostać bezczynni. Istotą wszelkiego wzrostu i rozwoju jest gotowość do zmian na lepsze i gotowość do wzięcia na siebie odpowiedzialności za konsekwentne ich wprowadzenie [„Jak to widzi Bill”, s. 115].

Mierne szanse nowicjuszy

Słuchałem kolejnych wypowiedzi mityngowych, ale też uważnie obserwowałem nowych członków AA. Dla dwóch był to pierwszy mityng w ich życiu. Inni mieli pewnie po kilka-kilkanaście tygodni abstynencji. Prawdopodobnie rozważali kwestię poproszenia kogoś o sponsorowanie. A może szukali argumentów, by tego nie zrobić, nie wiem. Wszyscy z zainteresowaniem słuchaliśmy harcorowych piciorysów lokalnego weteraństwa i ich strasznych opowieści, które rzekomo powinny ułatwić identyfikację. Patrząc na tych nowych, przypomniałem sobie swoje początki, ale też pewien cytat z „Anonimowych Alkoholików”:

Część z was myśli sobie: „Tak, to, co tutaj mówicie, to prawda, ale nie odnosi się w pełni do nas. Przyznajemy, że mamy niektóre z tych symptomów, ale nie doszliśmy do takich skrajności jak wy i raczej nie jest to w naszym przypadku bardzo prawdopodobne, bo po tym, co nam opowiedzieliście, rozumiemy samych siebie tak dobrze, że coś takiego nie może się znowu wydarzyć . Nie straciliśmy wszystkiego z powodu picia i na pewno nie mamy takiego zamiaru . Dzięki za informacje” [WK, wyd. 2018, s. 38-39].

Cztery lata przed zaprzestaniem picia przeczytałem dwie książki na temat alkoholizmu („Grzech czy choroba?” i „Życie w trzeźwości”). Po ich lekturze doszedłem do wniosku, że wiem już wystarczająco dużo, żeby samemu sobie poradzić. Wtedy, i w ten sposób, rozpoczął się najgorszy okres mojego życia i destrukcyjnego picia; bardzo boleśnie przekonałem się, że nawet rzetelne informacje na temat alkoholizmu, nie leczą alkoholizmu.

Niektórzy z tych nowych mieli to wszystko jeszcze przed sobą.

Te swoje koszmary przeżywałem jakieś trzydzieści lat temu. Wielką Księgę Bill napisał ponad dziewięćdziesiąt lat temu. Czemu to wszystko, w dokładnie ten sam sposób, dzieje się nadal? Zresztą, nie tylko to.

Uzgadnianie zasad współpracy w potencjalnym podopiecznym kolejny raz nie wyszło poza trzecie spotkanie. Nie tylko mnie nie wyszło, bo i kilku kolegom również. Kiedy do kandydata zaczynało docierać, że na tym Programie coś trzeba będzie robić, często odkrywał, że on chyba jeszcze nie jest gotowy, ale na pewno się tym zajmie, jak tylko znajdzie pracę, pogodzi się z żoną, spłaci długi, wyleczy wątrobę itp.

W rozdziale „Praca z innymi” mowa jest o alkoholikach, którzy są święcie przekonani, że najpierw muszą rozwiązać w swoim życiu bardzo dużo bardzo ważnych problemów, na przykład finansowych, a dopiero później i pod takim warunkiem…

Powtórzę – minęło ponad dziewięćdziesiąt lat, dlaczego to wszystko dzieje się nadal i to w dokładnie taki sam sposób?

Mój sponsor do dziś powtarza, że dopóki nie pijemy, wszystko jest możliwe. W środowisku AA setki razy słyszałem, że najpierw sprawy najważniejsze, a najważniejsze jest, żeby przestać pić, wytrzeźwieć, bo mnie ta wódka zabije (w szczytowym okresie piłem 1,5 litra na dobę), a jeśli nawet nie, to z innych planów, zamierzeń i nadziei, i tak nic nie będzie.

Wspólnota AA dysponuje ogromnym doświadczeniem i to od dziesiątków lat. Czemu nikt nie jest w stanie uczyć się na naszych błędach, korzystać z doświadczeń Anonimowych Alkoholików, wniosków, które z nich w oczywisty sposób wypływają, i wreszcie wiedzy gromadzonej w bólach, przez tysiące ludzi, od tak dawna...

Ulubiona gra alkoholików

 Gra w „tak, ale…” – rozdział z książki „Łzy w deszczu”

Obok idącego ulicą Antka zatrzymuje się elegancki samochód, otwiera drzwi Ziutek, dawny znajomy Antka i z radosnym uśmiechem woła:

Ziutek: - Cześć! Co za spotkanie, dobrze cię widzieć! Świetnie wyglądasz! Gdzie idziesz, daleko? Wsiadaj, to cię podrzucę!

Antek: - Ale wybieram się na plac Puchatka, nie wiem, czy ci będzie po drodze?

Ziutek: - Słyszałem, że ty prawdziwy bohater jesteś, przestałeś pić! No, no... Gratuluję! Ale wsiadaj szybko, nie marudź, ja tu nie mogę tyle stać! No, prędzej! - Antek wsiadł do auta i pojechali.

Ziutek: - Wprawdzie na plac Puchatka zupełnie nie jest mi po drodze, ale chciałem z tobą o czymś pogadać. Ile to już nie pijesz? Dwa lata?

Antek: - Już prawie pięć. I cztery nie palę.

Ziutek: - Popatrz, popatrz, jak ten czas leci... Bo widzisz, ja też bym już chciał przestać pić i palić. Wiesz, trochę mi to zaczęło przeszkadzać. No i Kaśka się czepia, cha, cha, cha!

Antek: - No to przestań. Powiem ci tylko, że naprawdę warto. W każdym razie ja nie żałuję.

Ziutek: - Żeby to było takie proste! Bo to nie wiesz? A jak ty to zrobiłeś? Doradź coś, pomóż staremu kumplowi.

Antek: - Zgłosiłem się do poradni odwykowej. Powiedziałem, że nie potrafię przestać pić i... tak się zaczęło.

Ziutek: - Ty nie rób sobie jaj, wiesz przecież, że ja, na moim stanowisku, do takiej poradni w żadnym wypadku pójść nie mogę. I co niby, miałbym tam siedzieć razem z tymi menelami? Pomóż mi i poradź coś sensownego.

Antek: - To nie jest prawda, że tam chodzą sami menele. Leczyłem się w jednej grupie z prokuratorem, lekarzem i księdzem.

Ziutek: - Tak, ale co innego jakiś tam prokurator, a co innego JA. Nie, to nie dla mnie.

Antek: – W porządku, nie zmuszam. W takim razie wybierz się na spotkanie Anonimowych Alkoholików.

Ziutek: - No, niby tak, ale ja nie wiem, gdzie to jest i przecież o taki adres nie mógłbym się nikogo spytać.

Antek: - Nie ma problemu, zawsze możemy pójść razem. W jaki dzień ci pasuje, bo mityngi AA są codziennie?

Ziutek: - To świetnie, a o której godzinie?

Antek: - Zwykle zaczynają się o szesnastej, siedemnastej albo osiemnastej.

Ziutek: - Nieee, to odpada, wiesz, o tej porze to ja mam jeszcze kupę obowiązków w firmie.

Antek: - To możemy wybrać się w sobotę. W soboty te spotkania są o jedenastej.

Ziutek: - To dobrze. Pójdziemy razem. Ale ty gwarantujesz moją anonimowość? Bo wiesz, jakby te ochlapusy dowiedziały się, kim jestem, to... Sam rozumiesz.

Antek: - Gwarantować zachowanie dyskrecji to ja mogę za siebie, a nie za innych ludzi. Ale czym ty się przejmujesz, przecież oni są w takiej samej sytuacji jak ty i też im zależny na anonimowości.

Ziutek: - Tak, ale w tych warunkach to ja nie mogę. Zrozum człowieku, firma, stanowisko, biznesowe kontakty...

Antek: - To możemy jeździć raz w tygodniu do N. To tylko trzydzieści kilometrów, brykę masz super, żaden problem, prawda?

Ziutek: - Tak, ale czy ty chłopie myślisz, że w N. mnie nie znają? Moje interesy sięgają dalej, niż sądzisz.

Antek: - A może raz w miesiącu będziemy jeździć do W.? To przecież inne województwo...

Ziutek: - Może to i dobry pomysł, ale chyba jednak nie dla mnie – tyle czasu to ja nie mam, sam wiesz, jak to jest: rodzina, interesy, delegacje. I tego jeżdżenia to ja mam już po dziurki w nosie.

Antek: - To może staraj się sam, we własnym zakresie realizować zasady, jakimi kierują się niepijący alkoholicy?

Ziutek: - Tak, to dobry pomysł, jak mogę sam, to jasne. Co mam robić?

Antek: - Na przykład nie trzymać alkoholu w domu...

Ziutek: - No tak, ale u mnie to jest niemożliwe. Często przychodzą rodzice Kaśki, teść lubi wypić, poza tym kontrahenci... Nie, tego nie mogę.

Antek: - To na przykład taka zasada HALT (Hungry, Angry, Lonely, Tired). Masz się starać nigdy nie być głodnym, rozłoszczonym, przemęczonym i samotnym.

Ziutek: - E... chłopie, ty mi tu jakieś głodne kawałki... Ja cię prosiłem o pomoc jak przyjaciela, a ty... Ja firmę prowadzę, nie mam czasu na regularne i zdrowe odżywianie. A jak czasem kogoś nie opier... od góry do dołu, to się biznes nie będzie kręcił. Cha, cha, cha!

Po chwili przyjaciele się rozstali. Co się wydarzyło? Czas na analizę. Ano, Antek dostał na początek zaproszenie do gry w postaci prezentu: kilka pochwał, uśmiech, przysługę, która wiązała się z wyrzeczeniem. Wprawdzie o tym, że Ziutkowi na plac Puchatka nie jest po drodze dowiedział się dopiero, gdy już ruszyli, ale początkowo nie zwrócił na to uwagi. Jako że otrzymał te... bonusy, poczuł się zobowiązany. I tak miał się czuć. Bo za chwilę padła prośba o pomoc. Pragnąc jakoś się zrewanżować, Antek wymyślał coraz to inne techniki, sposoby i metody, ale Ziutek wszystkie odbijał jak piłeczkę pingpongową. W efekcie Antek był coraz bardziej sfrustrowany, a Ziutek, w demonstracyjny sposób, coraz bardziej nim zawiedziony i rozczarowany. Ale, co ciekawe, kiedy się rozstawali, to Antek był przygnębiony i zawstydzony (zawiódł nadzieje przyjaciela, rozczarował go), a Ziutek – wesoły jak szczygiełek. Dlaczego? To przecież proste. Zaprosił kolegę do gry i Antek zaproszenie przyjął. Nieważne, czy świadomie, czy nie. Gra potoczyła się tak, jak chciał i to Ziutek ostatecznie ją wygrał. Wygrał, czyli dostał to, na czym mu zależało. Przekonał sam siebie, że chciał, poważnie chciał coś zrobić ze swoim piciem i paleniem. Nawet w tym celu wyświadczył Antkowi przysługę (podwiózł go kawałek), poprosił o radę i pomoc. Ale Antek nie chciał albo nie umiał mu pomóc, co w sumie na jedno wychodzi. Teraz, przez najbliższe lata, Ziutek może demonstracyjnie rozczulać się nad sobą, opowiadając wszem wobec, jak to zawiódł się na przyjacielu, jak prosił o pomoc i jak tej pomocy nie dostał i... na to konto, z żalu, nadal pije i pali. Nie dosyć, że Antek pomógł Ziutkowi uzyskać przekonanie, że coś starał się ze sobą zrobić, a więc ma czyste sumienie, to jeszcze dostarczył mu znakomity powód do dalszego chlania. Mistrzowska gra!

Odpowiedzialność za jakość

W ostatnich latach, w trakcie rozmów ze znajomymi i kolegami z AA, zauważyłem, że w naszym środowisku pojawiają się bardzo podobne wyniki obserwacji i stwierdzenia, z których jednoznacznie wynika, że merytoryczna jakość mityngów sukcesywnie spada, w porównaniu do, na przykład, okresu sprzed 10-15 lat. Dlaczego tak się dzieje? Z jakiego powodu? Różne osoby miewały różne pomysły na ten temat, ale ostatecznie zaczęła się krystalizować wersja, którą i ja popieram – odpowiedzialność za mierną i pogarszającą się jakość mityngów ponoszą prowadzący.

Odpowiedzialność, to ważne, bo nie winę. O winie orzeka sąd, nie AA. Poza tym wina zakłada działanie celowe, w złej wierze, z premedytacją, a jestem pewien, że nie w tym rzecz. Prowadzący zwykle nie są złymi ludźmi. Są po prostu nieudolni, wystraszeni i rozpaczliwie pragną, żeby wszyscy ich lubili, chcą być w pełni aprobowani. I tyle, niestety, wystarczy, żeby jakość mityngów systematycznie spadała. Jak to działa? Proszę bardzo…

1. Lokalny weteran, 26 lat abstynencji, tokuje już siedemnaście minut i zupełnie nie na temat. Prowadzący, 3 lata abstynencji, boi się mu przerwać i zwrócić uwagę. Nie jest też pewien, czy wolno mu to zrobić, a jeśli nawet, to nie wie, jak. Postanawia nie reagować nijak. W końcu weteran kiedyś tam skończy.

2. Prowadzący podaje uzgodniony w scenariuszu grupy temat mityngu, to jest Krok, Tradycję i fragment z „Codziennych refleksji”. Zapada martwa cisza, bo najwyraźniej nikomu te akurat tematy nie pasują. Prowadzący nie potrafi wejść w rolę moderatora (moderator to osoba, która kieruje dyskusją i czuwa nad jej właściwym przebiegiem) i podsunąć innego tematu. Nie zna literatury AA, nie wie, czy wolno mu to zrobić, bo się, że jakby zrobił, to go skrytykują. Z ulgą przyjmuje wypowiedzi zupełnie nie na temat i nie dotyczące wspólnego rozwiązania; cieszy się, że w ogóle ktoś coś mówi.

3. Na wielu mityngach uczestnicy mogą zaproponować dodatkowy temat spotkania. Bardzo dobry pomysł, notabene. Prowadzący nie rozumie i nie rozpoznaje pojęcia „zaproponować” i uważa, że musi akceptować wszystkie pomysły, wszystkie propozycje dodatkowych tematów, choćby nic wspólnego nie miały z AA i Programem. Panicznie boi się zdecydować: nie, tego tematu omawiać dziś nie będziemy, bo – na przykład – AA nie zajmuje się psychologią rodzinną i opiekuńczą. Albo prawem pracy. Albo teoretycznymi rozważaniami jakichś psychologicznych zagadnień.

4. Alkoholik przedstawia się, a następnie wyjmuje z kieszeni notes i zaczyna odczytywać z niego jakąś prelekcję lub wykład, na przykład na temat wspólnych cech osób chorych na chorobą alkoholową i wpływu tych cech na relacje z innymi osobami, także z wewnętrznym dzieckiem Przerażony prowadzący nie odważa się przerwać, pozwala na dalsze okradanie grupy z jej czasu.

5. Alkoholik wypowiadający się używa wulgaryzmów („rzuca mięsem”) jest ordynarny, podnosi głos. Wyjątkowo dokładnie i z drastycznymi szczegółami opisuje, jak gwałcił dzieci i kobiety w okresie picia. Na wystraszonego prowadzącego nie ma co liczyć, a gdyby nawet ośmielił się jakoś zareagować, mówca oznajmia, że on ma prawo na mityngu „wyrzucić z siebie”… to czy tamto. Prowadzący nie wie, czy może rzeczywiście w AA istnieje takie prawo, więc kładzie uszy po sobie i nie robi nic.

Nasze wspólne dobro powinno być najważniejsze… Czyżby? Na niektórych mityngach wydaje się, że najważniejsze jest dobro prowadzącego. I jego święty spokój. I żeby nic nie musiał robić. I żeby nie narażał się na ocenę. Prowadzący, wystraszony i skoncentrowany na swoim wizerunku, nie zapewni grupie poczucia bezpieczeństwa. Nie zadba o jakość spotkania, nie upomni się o Piątą Tradycję i dobro nowych uczestników mityngu.

Podczas rozmowy na ten temat ktoś zadał pytanie: Powierzyliście Ziutkowi służbę prowadzącego, ale skoro sobie z nią kompletnie nie radzi, to dlaczego nie wybierzcie do niej kogoś innego? I tu konsternacja. Wreszcie ktoś odważył się przyznać, że grupa niczego Ziutkowi nie powierzała, po prostu przyszedł na mityng i oznajmił, że tę służbę sobie bierze. A kiedy nawet ktoś go o to „branie sobie służb” zapytał, Ziutek odparł, że tak zdecydował jego sponsor.

Naprawdę tak się to robi? Naprawdę tak działają Anonimowi Alkoholicy? Jakoś nadal pamiętam, że u nas, w AA, służbę powierza grupa. Poza AA, co oczywiste, może to wyglądać inaczej.

Anonimowi Alkoholicy od ponad dziewięćdziesięciu lat dysponują rozwiązaniem problemu alkoholizmu. W polskiej wersji AA nigdy nie popularnym i nie powszechnym, ale to już inna sprawa. Podczas naszych spotkań dzielimy się doświadczeniem, siłą i nadzieją, aby rozwiązać ten nasz wspólny problem. Jestem starym człowiekiem, ale może jeszcze dożyję takich czasów, kiedy grupy, które przez kilkanaście lat oferowały nowym rozwiązanie, radośnie i ochoczo wrócą do programu problemów i radości. Choć trochę szkoda…

Wartościowy temat mityngu

Jedna z pierwszych grup poznańskich w opracowanym wykazie do scenariusza mitingu proponuje takie tematy jak: „Etiologia choroby alkoholowej – próba indywidualizacji przyczyn alkoholizmu, Próba charakterystyki typowych trudności w małżeństwie AA, Prezentacja postaw małżonek w okresie abstynencji partnera (próba syntezy) czy Kształtowanie się nowego modelu stosunków towarzyskich rodziny AA”. („Historia AA w Polsce,” s. 131). Ustalono nawet, że w grupie wszyscy będą musieli opracowywać referaty tematyczne. Niepokoiło to wtedy nawet terapeutów do których przychodzili niektórzy z alkoholików prosząc o książki na temat alkoholizmu, potrzebne do napisania tych prac.

Kiedy tylko przypomnę sobie te tematy mityngów z początków działania AA w Polsce, bywam zarówno rozbawiony jak i przerażony. Alkoholicy (z AA raczej nie miało to zbyt wiele wspólnego) działali w dobrej wierze, naprawdę wszelkimi metodami starali się utrzymać abstynencję. Straszne to były czasy, koszmarne pomysły i dramat wielu ludzi. Ale… ale czy rzeczywiście tego typu wydarzenia należą do czasów słusznie minionych?

Byłem niedawno na spotkaniu. Sala pełna, ze czterdzieści osób. Tematami niby miał być Krok i Tradycja przypadające na bieżący miesiąc, ale chyba nikt ich nie poruszał. Za to prowadzący i grupa ochoczo zaaprobowali tematy proponowane przez dwóch uczestników. Nagrywać nie wolno, pamięć już też nie tak dobra, więc nie będę się upierał, że te tematy były dokładnie takie; powiedzmy więc, że tak mniej więcej, tak mi się wydawało.

Środowisko Anonimowych Alkoholików jako czas, miejsce i okoliczności generujące, albo i nie, prawdziwe przyjaźnie – analiza wartościowo-porównawcza.

Zatracanie się w pomaganiu w środowisku AA i wobec alkoholików, jako wskazanie do kształtowania osobistego egoizmu – synteza i uzasadnienie zjawiska.

W tym drugim przypadku autor tematu odczytał z kartki, przygotowaną wcześniej, prelekcję, a może referat. Na oba tematy, a także inne w stylu „problemów i radości”, członkowie grupy wypowiadali się ochoczo i krępujących chwil milczenia nie było.

Jakoś tak w połowie przypomniał mi się alkoholik, weteran, którego nazywano bodajże Szampon Piwny, i jego słowa, kiedyś popularne w AA i nawet publikowane w „Mityngu”: Alkoholik to takie cacuszko, co to aby żyć, musi mieć problemy, a jak ich nie ma, to sobie wymyśli, a jak już wymyśli, to musi je rozwiązywać, a jak nie potrafi, to użala się nad sobą. Ja dodałbym jeszcze, że często też zawraca głowę tymi swoimi wydumanymi problemami każdemu, kogo dopadnie, próbując sprawić, by i ten ktoś miał jakiś problem.

Wyszedłem po godzinie, choć spotkanie jeszcze trwało. Wydaje mi się, że po prostu doszło do niewielkiej pomyłki, kolega miał mnie zabrać na mityng AA.

Ważne są słowa, a nie fakty

Uczestniczyłem w zajęciach grupowych pierwszej psychoterapii odwykowej oraz mityngach AA, i czasem popijałem, ale to inna historia. Na terapii uczono mnie (nakazy, zakazy, instrukcje, zalecenia, regulamin udzielania informacji zwrotnych), a podczas mityngów uczyłem się sam, obserwując i słuchając weteranów. Gorzała nie cały mózg mi wyżarła, więc stosunkowo szybko przyswajałem właściwe słowa, wyrażenia i określenia. Byłem więc trzeźwiejącym alkoholikiem (broń Boże nie trzeźwym!), chodziłem z żoną do kina lub na zakupy (broń Boże powiedzieć chodziliśMY!), trzeźwiałem tylko i wyłącznie dla siebie (broń Boże dla żony czy dzieci!), było nie do pomyślenia, żebym powiedział, że w szkole na lekcje wf chodziło się na boisko („się” było dopuszczalne tylko w odniesieniu do samego siebie) itd. itp.

W moim przypadku zrozumienie przyszło stosunkowo szybko, bo już podczas drugiej, zamkniętej terapii. Napisałem pracę zaleconą przez terapeutę, przeczytałem ją podczas zajęć grupowych, zebrałem pochwały od członków grupy, Waldek, terapeuta i alkoholik prowadzący grupę, też wydawał się zadowolony, ale za to Marzena, szefowa terapeutów, która wtedy akurat wizytowała naszą grupę, wylała mi na głowę kubeł lodowatej wody. Stwierdziła spokojnie, że świetnie manipuluję terapeutycznymi słowami kluczowymi (oczywista pozostałość po poprzedniej terapii), ale faktycznie jestem jak dotąd odporny na jakiekolwiek zmiany. Na zmiany?! Jakie zmiany? To coś trzeba w życiu zmieniać? Nie wystarczy nauczyć się właściwych słów i zwrotów? Specyficznego sposobu mówienia? To te wszystkie błędy i dziwolągi językowe nie są objawem i dowodem, że trzeźwieję we właściwy sposób?

Egoizm, egocentryzm, koncentracja na samym sobie!… To właśnie jest, jak sądzimy, zasadnicze źródło naszych kłopotów. (WK, s. 52)

Miałem 3-4 miesiące abstynencji, gdy trafiłem na kilka tygodni do Centrum Terapii Nerwic. Tam bardzo szybko usłyszałem od psychologów i innych pacjentów, że w nadmiarowy i wręcz groteskowy sposób nadużywam zaimka „ja”. To nie byli alkoholicy i mocno ich raziła moja nieustanna koncentracja na sobie.

Rzadko naprawdę musimy używać zaimka ja. W jednej sytuacji jest to rzeczywiście konieczne: gdy, odpowiadając na pytanie zaczynające się od słowa kto, musimy przyznać, że to my. Albo przyznać się, że to my. W innych wypadkach mówienie ja jest co najmniej niekonieczne. [...] My dla zwykłego mówienia o sobie mamy końcówki czasownika. To nimi mówimy, że to my. I piszemy. Byłem to co innego niż byłeś czy był. Kiedy mówimy, a zwłaszcza piszemy ja, to tak, jak gdybyśmy pokazywali na siebie palcem: „patrzcie, to ja!”. Ludziom skromnym przychodzi to z trudnością [Jerzy Bralczyk, "1000 słów"].

A na mityngach tyle przecież opowiadałem o swojej skromności i pokorze.

Minęło ćwierć wieku…

Kiedy spiker kolejny raz użył słów „wybierałem picie”, opowiadając o latach i okolicznościach picia, zauważyłem kątem oka, jak lokalny weteran podskoczył, jakby go osa użądliła. No, pomyślałem, będzie akcja. I była. Podczas mityngu komentować cudzej wypowiedzi nie wolno, ale łatwo się nauczyć tak wypowiadać, że niby to własne doświadczenie, ale tak naprawdę chodzi o to, żeby przysrać przedmówcy. Weteran oznajmił dobitnie: JA jestem prawdziwym alkoholikiem, JA dawno straciłem możliwość wyboru w kwestii picia. Użycie słowa „wybierałem” świadczyć miało o nieuznaniu bezsilności wobec alkoholu, o chęci picia i nawrocie.

Przypomniałem sobie swoje picie. Przez wiele lat, co jakiś czas, robiłem kilkudniowe przerwy w chlaniu. Czyli jednak były momenty, w których wybierałem niepicie, z jakiegoś tam powodu, zwykle ze strachu.

Okazało się, że życie spikera, w czasach picia, po przełomie i uzyskaniu abstynencji na Programie i wreszcie obecnie, nie ma większego znaczenia, bo liczy się tylko to, że użył w odniesieniu do alkoholu i picia, zakazanego na terapii odwykowej słowa „wybierałem”.

Kilka tygodni później miało miejsce zdarzenie bardzo podobne, w pewnym sensie. Spiker wyznał, że postanowił zwrócić się o pomoc, gdy zobaczył, jak jego kilkuletnia córeczka płacze ze strachu, gdy go widzi. Zdecydował, że dla niej zrobi wszystko, byle nigdy więcej nie widziała go pijanego. I znów pewnego alkoholika wręcz zatelepało. Kiedy przyszła jego kolej oznajmił, że on wie na pewno, że rezygnacja z picia ma sens tylko wtedy, gdy robi się to jedynie dla siebie samego. Jeśli podejmuje się leczenie lub Program AA dla kogoś, to na pewno skończy się to powrotem do picia i w ogóle jest bez sensu. Tutaj przyznaję, że nie wytrzymałem i powiedziałem, że można przestać pić dla kochanego pieska, to nie ma znaczenia, bo jeśli rzeczywiście dojdzie do wytrzeźwienia, przebudzenia duchowego, całkowitej zmiany psychiki, to wszystko i tak znajdzie się na właściwym miejscu, a te pierwsze motywy lub impulsy przestają w ogóle być ważne.

To zdarzenie na terapii, kiedy to zwrócono mi uwagę, że manipuluję terapeutycznymi słowami kluczowymi, za czym nie szły żadne realne zmiany, miało miejsce na początku 1999 roku. Niestety, obecnie obserwuję ten sam proces. Choć „jedynie słuszne” słowa, zwroty i określenia, bywają już czasem inne, na przykład: jestem niewystarczająco dobra, za mało ufam Bogu, uważałem się za pępek świata. Jeśli często i z przekonaniem używa się tych „właściwych” pojęć, to trzeźwieje się tak, jak należy. Realne życie, postępowanie, zachowanie, przekonania, relacja z rodziną, nikogo za bardzo nie obchodzą – ważne, by dobrze mówić.

Minęło sporo czasu od kiedy odkryłem, że trzeźwienie to proces powrotu do normalności, a trzeźwość oznacza normalność, a mityngowo-terapeutyczne zaklęcia i specjalne słowa, to jednak za mało, żeby wytrzeźwieć. I smutno mi, kiedy słyszę, jak alkoholicy popełniają moje błędy sprzed wielu lat.

W Opolu można usłyszeć: pokaż mi, do czego mnie przekonujesz. Samym gadaniem i właściwymi słowami można tylko robić dobre wrażenie w środowisku ludzi psychicznie chorych, zaburzonych, na przykład na mityngu AA. O obecnym życiu i trzeźwości to nie świadczy.

Tajemnica skuteczności AA

Rok 2011-2026, Polska.

Ziutek miał dość swojego picia, nie dawał sobie z nim rady, rozpaczliwie chciał przestać, ale sam jakoś nie potrafił, wiec poszedł do poradni odwykowej. Tam, po długiej rozmowie, powiedziano mu, że nie jest jeszcze tak bardzo uzależniony i zaproponowano terapię redukcji szkód (kontrolowania picia). Pod nadzorem terapeuty próbował cztery miesiące, ale zupełnie mu to nie wychodziło, było tylko coraz gorzej. Wtedy Ziutek postanowił dać sobie spokój z terapią i pójść do AA. Przedtem jednak się napił i pił kilka tygodni.

Jakiś czas regularnie uczęszczał na mityngi, znalazł sobie sponsora i zaczął coś z nim robić, ale nie trwało to długo, bo sponsor polecił mu przeczytać „Opinię lekarza”. Ziutek uznał to za niepoważne, ostatnią książkę, „Naszą szkapę” czytał w podstawówce, więc teraz nikt nie będzie go traktował, jak dzieciaka. Ziutek się napił i zdecydował skorzystać z zamkniętej terapii, takiej poważnej, z pełną abstynencją. Zaliczył ją w całości, ale napił się na drugi dzień po opuszczeniu ośrodka.

Po kilkutygodniowym ciągu Ziutek coś sobie przypomniał. Terapeutka twierdziła, że każdy alkoholik jest seksoholikiem. On nie bardzo chciał się z tym zgodzić, a wtedy spytała, czy kiedyś zdradził żonę – odparł, że tak, dwa razy w życiu, po pijanemu. Na co terapeutka odparła szyderczo: a widzi pan! Jednak teraz, po zastanowieniu i kolejnych problemach wynikających z picia Ziutek uznał, że może coś w tym jest i zaczął chodzić na mityngi Anonimowych Seksoholików. Stosunkowo szybko mu się to znudziło, a opowieści, i to z detalami, o wynaturzonych stosunkach seksualnych, budziły w nim niesmak lub obrzydzenie. Zrezygnował więc z seksoholików i wrócił do picia.

Ziutkowi utkwiło w pamięci coś na temat nieprzepracowanych traum z dzieciństwa. Jego ojciec był zawodowym żołnierzem, był surowy i dość wymagający. Z pomocą terapeuty Ziutek uznał, że może on wcale nie jest alkoholikiem, że wszystko to wina nieprzepracowanego dzieciństwa (cokolwiek to znaczy), więc podjął stosowną terapię. W jej trakcie popijał, aż w końcu, po kilkudniowym ciągu, usunęli go z tej terapii.

Na kolejnych terapiach, zalecanych przez terapeutów i psychologów, Ziutek szukał swojego wewnętrznego dziecka i starał się nim zaopiekować, pracował nad swoją złością, angażował się w warsztaty asertywności oraz ustawienia Hellingera, próbował terapii DDA, hipnozy, akupresury, borykał się z baklofenem, weryfikował inne terapie lekami, prosił o pomoc we wspólnotach kościelnych, i stale jednak pił – mniej lub więcej, ale raczej coraz więcej.

W międzyczasie Ziutek wiele razy próbował wracać do AA i podejmować pracę na Programie, ale zwykle okazywało się, że jest tam coś nie do przyjęcia, więc… znowu picie, znowu szukanie pomocy i – bez większych problemów – znajdowanie jej w postaci takiej lub innej psychoterapii. Tak minęło piętnaście lat. W przypadku Ziutka skuteczność AA (inne elementy jakoś mnie nie interesują) okazała się zerowa.

Nie opisywałem warunków, sytuacji, okoliczności i wszystkich możliwości w tych latach, ale te przecież są znane dorosłym polskim alkoholikom. Nieco inaczej wyglądała sprawa warunków i okoliczności, w jakich żyli alkoholicy w latach trzydziestych ubiegłego wieku w USA. Posłużę się tu cytatem, żeby nie było, że sam coś wymyślam.

W latach trzydziestych XX wieku Ameryka przeżywała fascynacje eugeniką, pseudonauką, która obiecywała wzmocnić rasę ludzką poprzez wyeliminowanie „niezdolnych” z puli genetycznej. Obok „słabych na umyśle”, obłąkanych oraz kryminalistów, do owej grupy zaliczały się kobiety, które uprawiały seks pozamałżeński (uważany za chorobę psychiczną), sieroty, niepełnosprawni, biedacy, bezdomni, epileptycy, onaniści, niewidomi i głusi, alkoholicy oraz dziewczęta o zbyt dużych genitaliach. Niektórzy eugenicy zalecali eutanazję i rzeczywiście, dokonywano jej bez rozgłosu w szpitalach psychiatrycznych, na dziesiątkach ludzi, przez tak zwane „śmiertelne w skutkach zaniedbanie” lub też jawne morderstwa. W jednym ze szpitali psychiatrycznych w Illinois nowych pacjentów pojono mlekiem krów zarażonych gruźlicą, w przekonaniu, że śmierć spotka tylko tych niepożądanych. Zmarło aż czterech na dziesięciu tych pacjentów. Bardziej popularnym narzędziem eugeniki była wymuszona sterylizacja, uskuteczniona na mnóstwie nieszczęśników, którzy wskutek pecha czy niewłaściwego zachowania wpadli w ręce rządów stanowych. („Niezłomny” – Laura Hillenbrand)

Rok 1939, USA.

John miał dość swojego picia, nie dawał sobie z nim rady, rozpaczliwie chciał przestać, ale sam jakoś nie potrafił. Odwiedziło go w domu jakichś dwóch facetów. Oświadczyli oni Johnowi krótko: John, jesteś alkoholikiem, zakałą naszej społeczności, więc cię wykastrujemy albo od razu uśpimy, żebyś się nie męczył, ale jest też druga opcja – biegniesz do AA i z największą determinacją poddajesz się Programowi Dwunastu Kroków. Żadne inne możliwości nie istnieją. Co wybierasz?

To teraz pytania: Czemu w początkach AA skuteczność była znacznie większa niż obecnie i czy rzeczywiście to wina AA? Jeśli człowiekowi psychicznie choremu podsunąć wiele różnych możliwości, to jaka jest szansa, że wybierze sensowną?

Dogmaty i dogmatycy w AA

Bardzo dawno temu AA-owskie biuletyny czytywałem w miarę regularnie, zwłaszcza warszawski „Mityng”. Czytałem numery bieżące oraz archiwalne, kiedy mi tylko wpadły w ręce. W jednym z nich znalazłem przedruk artykułu z Grapevine, z czerwca 1999, „A może ogon macha psem” (Does the Tail Wag the Dog). Była w nim mowa o tym, że z połączonych doświadczeń alkoholików powstała podstawa Dwunastu Kroków, które miały być wskazówkami dla innych alkoholików, pragnących osiągnąć trzeźwość. I że sekretem powodzenia AA stało się dzielenie się doświadczeniem duchowym, siłą i nadzieją, ale bez odwoływania do jakichkolwiek dogmatów. To zresztą stanowi podstawową różnicę między Anonimowymi Alkoholikami, a dogmatycznymi sektami i religiami. Jest to także jeden z powodów, dla których, zbudowane na dogmatach religie, nie były dotąd w stanie pomóc alkoholikom; choć niektóre wyrażają w tym celu naprawdę dobrą wolę.

Z tego artykułu utkwił mi w głowie taki oto fragment:

Jeżeli martwota duchowa alkoholika ma zostać czymś wypełniona w AA, to lepiej żeby to było indywidualne duchowe dzielenie się doświadczeniem, siłą i nadzieją. Robienie dogmatów z Kroków, Tradycji czy Koncepcji to zniszczenie duchowej Wspólnoty i przekształcenie AA w sektę.

Wtedy, przed wielu laty, wydawało mi się, że całkiem dobrze rozumiem, co napisano. Przecież to było proste – w AA nie ma dogmatów, więc co tu roztrząsać, nad czym się zastanawiać. Oczywistość i tyle. I wtedy w AA w Polsce zapewne rzeczywiście tak było, to znaczy nie było dogmatów. Tyle, że czasy, warunki i okoliczności się zmieniają, i także w Polskiej wersji AA pojawili się dogmatycy.

Ale najpierw wyjaśnienie. Dogmat to stwierdzenie przyjmowane za pewne i prawdziwe jedynie na mocy autorytetu osoby, która je wygłasza, a dogmatyzm to bezkrytyczny stosunek do pewnych poglądów, odrzucający możliwość poddania ich weryfikacji.

Doktor Bob stwierdził, że… A jak jeszcze dodawać do tego „sam”, to przekaz staje się jeszcze bardziej dogmatyczny. Sam doktor Bob stwierdził, że… sam Bill W. napisał, że… sam Clarence Snyder ogłosił… itd. No tak, skoro sam doktor Bob, sam Bill, sam Clarence, to to musi być święta i jedyna prawda, czyż nie?

Najpierw pojedynczo, ale bardzo szybko lawinowo, zaczęli pojawiać się w środowisku AA w Polsce alkoholicy, przekonani, że do wytrzeźwienia w AA wiedzie tylko jedna droga – ta ich, oczywiście, że oni sami znają jedynie słuszną metodę stawiania Kroków, że Programu nie wolno w żaden sposób interpretować, że jeśli ktoś nie robi tego tak, jak oni, to robi to źle itp. Obecnie w każdym większym mieście można się na takich natknąć lub różne historie o nich usłyszeć.

W „Grapevine” z marca 1964 (przedrukowanym w „Mityngu”), w artykule „Czy coś złego dzieje się ze Wspólnotą AA?” wyczytałem kiedyś: Wiedziałem, że nasze oklepane frazesy, jak stać się trzeźwym, muszą być każdego dnia odświeżane, a nie napuszone, gdyż każdy dzień jest nowy i inny. Ale zamiast robić to, działałem jak przestraszony osioł, który nie chce iść przez nowy stalowy most, gdyż nie jest on podobny do starego, koślawego.

Tak dawno temu, a wszystko to nadal tak bardzo aktualne. Straszne to!

Czasem zastanawiam się, czy u niektórych z nas lęk jest tak wielki, że uniemożliwia nam uczenie się, wyklucza zdolność do zmian, zrozumienie, że świat i doświadczenia ludzi się zmieniają, że brak otwartej głowy wyklucza rozwój, a o przebudzeniu duchowym w ogóle nie ma co marzyć?

Innym istotnym czynnikiem hamującym nasz rozwój jest przyzwyczajenie do swoich poglądów i przekonań. Wiąże się to z niską samooceną i lękiem przed utratą dobrego mniemania na własny temat. Boimy się zmiany zdania odbierając to jako przyznanie się do błędu. Nasze napuszone ego nam na to nie pozwala, duma i przekonanie o swojej nieomylności. Właśnie w ten sposób rekompensujemy sobie niskie poczucie własnej wartości. Jak miło jest myśleć, że jesteśmy nieomylni i racja jest po naszej stronie. Jak to miło głaszcze nasze ego. I jak szkodzi nowicjuszom i Wspólnocie…

Epokowe wydarzenie dla AA

Nie wszyscy wiedzą, i nie wszystkich musi to obchodzić, że manuskrypt Wielkiej Księgi, ten z odręcznymi uwagami i poprawkami weteranów, zaginął na wiele lat. Miał być własnością AA, ale Lois Wilson, żona Billa W., która się nim opiekowała, podarowała oryginalny rękopis roboczy Wielkiej Księgi swojemu bliskiemu przyjacielowi z Montrealu, Barry'emu Leachowi*. Oficjalny podarunek, jako prezent noworoczny, przekazała 1 stycznia 1978 roku. I tak po manuskrypcie ślad zaginął, na kilkadziesiąt lat, aż do teraz.

Oryginalny manuskrypt Wielkiej Księgi AA został wystawiony na licytację 1 lipca 2026. Wygrała ją Fundacja Stepping Stones (tak nazywał się dom Billa i Lois Wilsonów). Wiadomo już, jak wielką kwotę musiała zapłacić Fundacja - 2 393 000 dolarów. Cena poważna i zapewne bez wsparcia powierników, członków Rady Doradczej, wolontariuszy, personelu i darczyńców, pewnie by się to nie udało.

Manuskrypt podobno będzie dostępny w Stepping Stones dla alkoholików potrzebujących inspiracji. Gdzieś ponadto czytałem, że w planach jest jego wydanie. I to mogłoby być naprawdę ciekawe, jeśli okazałoby się, że treść oryginalnego manuskryptu i aktualnych wydań „Anonimowych Alkoholików” mocno się różni (żart).

Pełne informacje i źródło zdjęć:
https://natlawreview.com/press-releases/auction-original-manuscript-alcoholics-anonymous-big-book-won-stepping
https://thesobercurator.com/big-book-manuscript-stepping-stones-foundation-christies-auction/
https://www.steppingstones.org/learn/manuscript-archive/

https://www.finebooksmagazine.com/fine-books-news/original-working-manuscript-alcoholics-anonymous-sold-2393000 

Książka o tym jak powstawała Wielka Księga: https://www.amazon.com/Book-That-Started-All-Manuscript/dp/159285947X ze zdjęciami stron z manuskryptu.

Ważna jest jeszcze jedna informacja, jeśli nie jest to oczywiste. Anonimowi Alkoholicy mają dostęp do manuskryptu, ale jego właścicielem jest jednak Fundacja Stepping Stones.

EDT, Ważne uzupełnienie od kolegi:

W 2017 roku Alcoholics Anonymous World Services (AAWS) wystąpiła na drogę sądową, by zablokować aukcję manuskryptu „Wielkiej Księgi”. AAWS argumentowała, że ​​jest prawowitym właścicielem tego historycznego dokumentu.

Manuskrypt został przekazany w 1979 roku przez Lois Wilson w depozyt Barry’emu Leach, a następnie bezprawnie sprzedany kolekcjonerowi z Alabamy, Kenowi Robertsowi, który nabył go w 2007 roku. Głośny spór prawny zakończył się ugodą na początku 2018 roku. Zgodnie z jej warunkami, przedstawionymi Sądowi Najwyższemu stanu Nowy Jork, organizacja AAWS zrzekła się roszczeń własnościowych do manuskryptu, oraz zadeklarowała wypłatę 135 000 dolarów na pokrycie poniesionych przez Robertsa kosztów własnych oraz wydatków związanych z obsługą prawną. Następnie rękopis ponownie trafił na aukcję, gdzie ostatecznie został zakupiony przez miliardera i kolekcjonera Jima Irsaya za ponad 2 miliony dolarów.

Do kosztów ugody należy dodać koszty własne AAWS (prawnicy, świadkowie, eksperci, itp.)

Do dziś krążą pretensje o te pieniądze wyrzucone w błoto.

---

*Barry L. trzeźwy od 1945 roku był pierwszym otwarcie homoseksualnym członkiem AA. Barry jest autorem książki "Living Sober" i był bliskim przyjacielem Billa W. i jego żony Lois. W 1978 roku Lois podarowała Barry'emu oryginalny rękopis Wielkiej Księgi, a w 1979 roku  Barry podpisał poświadczony notarialnie list, w którym przekazał rękopis organizacji AA World Services. W zamian poprosił jedynie o możliwość przechowywania go aż do swojej śmierci. Zmarł w 1985 roku.

Nigdy nie przestajemy szukać

Myśleliśmy, że możemy znaleźć łatwiejszą, łagodniejszą drogę. Ale nie potrafiliśmy [WK z 2018 roku, s. 58].

W przypadku tego cytatu warto jest dokładnie i poprawnie zrozumieć treść i znaczenie powyższego stwierdzenia. Jednak najpierw, kim byli ci „my”, to jest ci, którzy uważali, że mogą, ale jednak nie potrafili? To stosunkowo niewielka grupa alkoholików, z którymi Bill W. konsultował się podczas pisania Wielkiej Księgi. Może było ich 70, może 80, a niechby nawet i 100. Tak więc ci alkoholicy w czwartym roku działania AA (i przed pojawieniem się nazwy: Anonimowi Alkoholicy) przyznali, że nie potrafili znaleźć łatwiejszej, łagodniejszej drogi do wyzwolenia z alkoholizmu. Czy upierali się, że taka droga nie istnieje? Nie, tego nie twierdzili. Czy upierali się, że nikt nigdy jej nie znajdzie? Nie, tego nie wiedzieli i takiego pomysłu nie lansowali. Czy, skoro im się nie udało, to twierdzili, że nikt nigdy nie będzie już próbował, albo że nikomu nie wolno tego robić? Tego też nie.

Czego w takim razie byli pewni? Z pewnością nie mamy monopolu na pomoc alkoholikom [WK, s. XVI]. To bardzo uczciwe i rzetelne postawienie sprawy. I być może właśnie z tych powodów niektórzy anonimowi alkoholicy nadal i nieustannie szukają łatwiejszych, łagodniejszych dróg, sposobów i metod.

Chcąc uniknąć tego uczącego pokory doświadczenia, uciekali się do łatwiejszych metod… [WK, s. 73].

Podobnie jak większość nowych ludzi na programie postanowiłam, że znajdę łatwiejszą, łagodniejszą drogę. Ale, tak jak sugeruje „Wielka Księga”, nie byłam w stanie tego zrobić. [WK, s.313].

Czy dzieje się to tak: alkoholik siada w fotelu i postanawia zacząć kombinować, jak by tu odkryć jakąś łatwiejszą, łagodniejszą drogę? Otóż nie. Niestety nie… Czemu „niestety”? Bo poszukiwania łatwiejszej drogi, w środowisku AA, obecnie zawsze zapewne wiąże się z oszukiwaniem siebie i innych. Robię to dla siebie? Ależ skądże! To w interesie nowicjuszy i tych nadal cierpiących! Czyżby?

Oto pięć przykładów szukania i znajdowania łatwiejszych dróg:

1. Nie stawiają (nie realizują, nie robią) Kroku Piątego, który brzmi: Wyznaliśmy Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi istotę naszych błędów. Patrzą na to zdanie, ale widzą inne: Przeczytaliśmy Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi zawartość list czy tabel z Kroku Czwartego. Kompletne nieporozumienie i mierna szansa na rzetelne stawianie kolejnych Kroków. Przypomina to listę objawów, ale dalszą niezdolność do postawienia rzetelnej diagnozy. Co w tej sytuacji miałoby być leczone/uzdrawiane? Kartka z wykazem objawów? Ale niewątpliwie czytanie jest prostsze, niż mozolne odkrywanie istoty błędów.

2. Bill W. wymyślił Krok Szósty i Siódmy na jakieś trzy miesiące przed skierowaniem WK do druku. Nigdy wcześniej, w programie 6-7 punktów, niczego takiego nie było. Nie było też wtedy, co oczywiste, żadnych realnych doświadczeń w stawianiu Kroku Szóstego, jego praktycznej realizacji, budowania gotowości, a więc w WK nie ma na ten temat nic, poza samą ideą tego Kroku. Poszukiwacze łatwiejszej drogi wykorzystują ten fakt, by nie podejmować w Kroku Szóstym kompletnie żadnego działania. Takie podejście na pewno jest prostsze i łatwiejsze.

Jeśli o to poprosimy, Bóg na pewno wybaczy nam nasze wady. Ale w żadnym razie nie uczyni nas białymi jak śnieg  i nie utrzyma tej bieli bez naszego współdziałania ["Codzienne refleksje" na 25 czerwca]. Tak! Bez naszego WSPÓŁDZIAŁANIA, a nie bez jednorazowego złożenia pustej deklaracji.

3. Zdarzają się w AA sponsorzy, którym wydaje się, że wystarczy przeczytać na głos nowicjuszom wybrane przez siebie fragmenty WK, żeby ci wytrzeźwieli. Słuchanie jak ktoś czyta na pewno jest łatwiejsze niż realne działanie. Zastanawiało mnie też zawsze to, skąd i na jakiej podstawie uznali, że wiedzą, które fragmenty tekstu są ważne, a które nie mają żadnego znaczenia i są niepotrzebne? Czyli mamy tu do czynienia z programem słuchania, a nie działania.

Przypominają mi się słowa z książki „Czarny obelisk” [Erich Maria Remarque]: I tylko w jednym różnicie się od Boga – Bóg wie wszystko, a wy wszystko wiecie lepiej.

4. Przekonanie, że wystarczą cztery jednogodzinne sesje, by nowicjusz wystarczająco poznał Program Dwunastu Kroków AA. Owszem, osiemdziesiąt lat temu i więcej niejaki Clarence Snyder z Cleveland, organizował takie warsztaty. I co z tego? Robił to w innym stuleciu, w innym środowisku, wobec ludzi o innej mentalności, wiedzy i świadomości, przy zupełnie innej świadomości społecznej, niż ma to miejsce obecnie. Oczywiście Snyder też wiedział wszystko lepiej od założycieli AA i autora Wielkiej Księgi.

5. Jak postawisz Dwanaście Kroków, to o pierwszych dziewięciu z nich możesz zupełnie zapomnieć – twierdzą ci od łatwiejszej, łagodniejszej drogi. Bill W. napisał w Kroku Dwunastym: Przebudzeni duchowo w rezultacie tych kroków staraliśmy się nieść to posłanie innym alkoholikom i stosować te zasady we wszystkich naszych poczynaniach. Co czytają i rozumieją zwolennicy łatwiejszej drogi? …i stosować tylko trzy ostatnie we wszystkich naszych poczynaniach. Czasem proponuję zwolennikom tego cudacznego pomysłu, żeby naprawdę zapomnieli o Kroku Pierwszym, to jest o swojej bezsilności wobec alkoholu.

Bardzo dawno temu napisałem:

Jeśli w temacie trzeźwienia ktoś mówi ci, że powinieneś robić więcej, bardziej się przyłożyć, to słuchaj go uważnie, bo możliwe, że ma rację. Jeśli ktoś twierdzi, że robisz za dużo, że za bardzo się starasz, że wcale tyle nie potrzeba – nie zwracaj na niego uwagi, bo tacy ludzie w rzeczywistości wcale nie mają na myśli dobra twojego, twojej rodziny, twojej trzeźwości, duchowego rozwoju i powodzenia w różnych sferach życia, a jedynie bronią własnej bylejakości i lenistwa. Może też próbują cię kontrolować, jak w sekcie (https://meszuge.blogspot.com/2018/07/o-teorii-praktyce-i-prymusach.html)

Łatwiejszych, łagodniejszych dróg jest zapewne znacznie więcej. Opisałem tylko te, z którymi zetknąłem się osobiście na mityngach i warsztatach w środowisku AA w Polsce.

Nawet nie przez dno butelki

Mnóstwo razy słyszałem, że alkoholicy widzą świat, siebie, życie, w sposób zniekształcony, bo przez dno butelki. Długo mi się wydawało, że dotyczy to tylko alkoholików pijanych, będących pod wpływem. Zwłaszcza, że w WK napisano (s. 22):

Wiemy, że jeśli alkoholik powstrzyma się od picia w ciągu wielu miesięcy czy lat, zachowuje się podobnie jak inni.

Wątpliwości pojawiły mi się w związku z przypadkiem Ziuty (imię oczywiście zmyślone).

Ziuta nie piła kilka lat, pracowała ze sponsorką, pełniła służby, angażowała się w niesienie posłania. Później się napiła i trwał ten jej powrót do nałogu kilka miesięcy. Wreszcie przestała. Jej przyjaciółki bardzo się cieszyły, często się z nią kontaktowały (ja też raz czy dwa), ale przede wszystkim namawiały na powrót do AA i na mityngi. Ziuta z entuzjazmem odpowiedziała, że jasne, będzie na mityngu w najbliższy poniedziałek.

W poniedziałek koło południa zadzwoniła, że jednak nie przyjdzie, bo ma chore dziecko. No, trudno. Po kilkunastu dniach odezwała się i zapowiedziała, że będzie na mityngu w czwartek. W czwartek, kilka godzin przed mityngiem, przysłała esemes, że nie może przyjść, bo ojciec ma poważne problemy ze zdrowiem. No, trudno.

Ziuta nie piła, ale ten scenariusz powtórzył się wielokrotnie. Zapowiedź spotkania, a przed mityngiem wiadomość o jakimś wypadku losowym. To był chory kotek, to zepsute auto, to dodatkowa praca, to awantura z sąsiadką i interwencja policji…

W gronie kolegów i przyjaciół/ek Ziuty zrobiło się trochę śmiesznie, ale chyba bardziej tragicznie. Za każdym razem, kiedy Ziuta obiecywała, że będzie na mityngu, spekulowaliśmy, jaka przeszkoda uniemożliwi jej to tym razem. I zawsze jakaś się znajdowała. Ostatecznie Ziuta nie wróciła do AA, a z czasem kontakt z nią się urwał. Podobno nadal nie pije.

Pamiętam jak niektóre koleżanki wściekały się na Ziutę, bo uważały, że ona po prostu kłamie, ale też nie mogły zrozumieć, po co to robi. Dość długo myślałem o tej sprawie. Czy Ziuta kłamała? I tak, i nie. Uważam, że kiedy deklarowała chęć powrotu, obiecywała, że spotkamy się na mityngu za tydzień, zapewne nie kłamała. Ale im bliżej było wyznaczonego terminu, tym bardziej stawało się jasne, że nie ma siły duchowej wystarczającej do powrotu. Być może chciała, ale już nie mogła, nie była w stanie tego zrobić. Wtedy zmyślała przeszkody i trudności obiektywne, dopiero wtedy kłamała.

Czy Ziuta, nie pijąc, ale obiecując i odwołując spotkania, a trwało to wiele miesięcy, zachowywała się, jak inni ludzie? Tu właśnie mam wątpliwości. Bo pamiętam, jak sam wymyślałem powody, dla których znowu się upiłem. A to byłem przemęczony, a to gospodarz mieszał alkohole, a to na firmowej imprezie byli ludzie, z którymi musiałem się napić, a to miałem gorszy dzień, a to ktoś tak mnie zezłościł, że po prostu musiałem się napić itd.

Nie, Ziuta nie pijąc dłuższy czas, nie zachowywała się podobnie jak inni, normalni ludzie – zachowywała się dokładnie tak, jak pijący alkoholicy.

Minęło wiele lat. Podobnych sytuacji widziałem od czasów Ziuty kilka-kilkanaście, to jest: zapicie, wyjście z ciągu i abstynencja, ale i niezdolność powrotu do AA. I czy naprawdę zawsze potrzebny jest alkohol, by alkoholik utknął w pętli ponawianych, ale nierealizowanych obietnic?

Dziwności merytoryczne AA

Problematyczne pomysły Anonimowych Alkoholików.

„Codzienne refleksje” na 14 maja:
„Masz prawo być taki, jaki jesteś”.
/…/
„Wreszcie wiem, że mogę być taki, jaki jestem”.

Anonimowi Alkoholicy przyznają sobie i innym jakieś prawa. Nie pierwszy raz zresztą. Może nie wszystkich to interesować, ale na pewno bardzo się spodoba pedofilom oraz innym zboczeńcom. O przestępcach politycznych, kryminalnych i innych, nie wspomnę.

„Codzienne refleksje” na 8 czerwca:

„...przekonujemy się, że możemy odrzucić kawałek po kawałku odrzucić stary i niesprawdzony sposób życia na rzecz nowego...".

Nie ma to jak sobie poodrzucać...  A może ktoś mógłby sprawdzać te teksty przed skierowaniem ich do druku?

12x12 z 2024 roku, s. 27:
Chodzi o przypadek człowieka, który uważa, że nie uwierzy w Boga. „Człowiek taki znajduje się w stanie umysłu, który można opisać jedynie jako nieokiełznane szaleństwo”.

Naprawdę? Ludzie niewierzący są nieokiełznanymi szaleńcami? Mnie to wygląda na maniakalną indoktrynację religijną oraz na bezczelne obrażanie ateistów i agnostyków.


12x12 z 2024 roku, s. 44:
„Pragniemy dokładnie ustalić, jak, kiedy i gdzie nasze naturalne pragnienia nas wypaczyły”.

Tu nie ma się co rozwodzić – naturalne potrzeby nikogo nie wypaczają. Nie wypaczają dopóki są  naturalne.


12x12 z 2024 roku, s. 55:
„Doświadczenie AA nauczyło nas, że nie możemy żyć samotnie z gnębiącymi nas problemami i wadami charakteru…”.

Wychodzi na to, że jeśli tylko zdecydujemy się żyć wśród ludzi i z ludźmi, a więc nie samotnie, to wszystko jest w porządku. Naprawdę?


„Codzienne refleksje” na 26 maja:
„Bill W. przekazał nam jasny komunikat: zapicie może przerodzić się w doświadczenie pozytywne, prowadzące do abstynencji i zdrowienia przez całe życie”.

Naprawdę? Naprawdę Bill W. lansował teorię i popierał pomysł trzeźwienia przez całe życie? A może to tłumacze wracają do terapeutycznej wersji wiecznego, nieskończonego trzeźwienia?


12x12 z 2024 roku, s. 103:
„W Drugim Kroku przekonaliśmy się, że jeśli chcemy przetrwać, a sami nie potrafimy odzyskać zdrowego rozsądku, musi go nam przywrócić jakaś Siłą Wyższa”.

I tak się zastanawiam, czy to Billowi się kompletnie pomyliło, czy może to błąd polskich tłumaczy, bo w Drugim Kroku nie ma mowy o żadnej Sile Wyższej.

Wielka Księga z 2018 roku, s. 77:
„Czy jesteśmy teraz gotowi, by Bóg usunął z nas wszystkie te rzeczy, które uznaliśmy za niewłaściwe?”.

Rozumiem, że wystarczy, że nieuczciwość uznam za właściwą, a już wszystko będzie w porządku? To ja decyduję, a nie Bóg? Niezłe!

12x12 z 2024 roku, s. 64: 

„Skoro zostaliśmy w tak doskonały sposób uwolnieni od alkoholizmu, dlaczegóż nie mielibyśmy doświadczyć równie doskonałego uwolnienia od każdej innej trudności lub wady charakteru?" 

Uwolnieni od alkoholizmu??? Gdyby jeszcze była mowa o uwolnieniu od obsesji picia, to bym rozumiał, ale od alkoholizmu? Trochę dziwny pomysł zważywszy na cytaty z WK:

„Nie wyleczyliśmy się z alkoholizmu”.

„Jesteśmy jak ludzie, którzy stracili nogi, nowe nigdy nie odrosną”.

„Widzieliśmy, wciąż i wciąż, tę samą prawdę: „kto raz stanie się alkoholikiem, pozostanie nim na zawsze”.

Jest tego znacznie więcej, ale faktem jest i to, że pod względem językowym i pomijając te dziwne pomysły oraz zwyczajne błędy, wersja ta wydaje mi się bardziej poprawna po polsku i zrozumiała niż poprzednia.
Na tym miałem skończyć, ale… Szykując ten wpis i poprzedni, poprosiłem parę osób o podpowiedzi, bo może znaleźli jeszcze coś, na co nie zwróciłem uwagi. Jeden e-mail wydał mi się szczególnie intrygujący:

Za wcześnie skończyliście pytać (dotyczy zakończenia poprzedniego wpisu), trzeba było ponowić pytanie po co? Zorientowaliście się, że AA w Polsce nie cieszy się z ludzi mądrych, a najbardziej pasują tu ci, mało rozgarnięci. Zabrakło pytania: po co lub dlaczego pozbywać się alkoholików inteligentnych? Chodzi o trwający od kilku lat proces przekształcania AA w Polsce w sektę. Może nie taką klasyczną, religijną, ale kto wie.
Sam pisałeś kiedyś o double talk, podwójnym języku i elemencie typowym. Pewne pojęcia mają inne znaczenie w normalnej mowie, ale inne w wewnętrznym języku sekty.
/…/
Chyba nie jesteś aż tak wycofany, żeby nie zauważyć trwającej krucjaty pod sztandarem akceptacji wszystkiego, bo przecież akceptacja rozwiązuje wszystkie problemy – tak ludziom wmawiają. Na pewnym warsztacie zapytałam prelegentkę, czemu w takim razie nie akceptowała swojego picia? Rzuciła się na mnie jak ranny dzik, ale w sumie nie odpowiedziała. Jej odpowiedź nie była mi potrzebna, sama wiem, czemu przy polityce wszystkoakceptacji nie akceptować picia – bo przy piciu pieniądze płyną do producentów alkoholu, a nie do kieszeni przywódców sekty.

Obraźliwe epitety pod moim adresem i elementy naruszające zasadę anonimowości pozwoliłem sobie zniknąć. :-)

Dziwolągi językowe w AAPL

12x12 z 2024 roku, s. 24:
„Wciąż pogłębiając nasz dylemat, sponsorzy wskazali na postępującą wrażliwość na alkohol, którą…”.
Dylemat to trudny wybór między dwoma równie ważnymi opcjami. TRUDNY WYBÓR.
W języku angielskim dillema może oznaczać podobno różne rzeczy, na przykład zagadkę lub pytanie (the question of addiction lub riddle of addiction), ale po polsku dylemat przyjmuje jedno tylko znaczenie, ten właśnie trudny wybór. A w takim razie o jakim wyborze jest mowa?
Ktoś spróbował na to odpowiedzieć i uznał, że to wybór między pić, a nie pić. Czyżby? To by znaczyło, że nie ma mowy o jakiejś tam bezsilności, a alkoholik po prostu może wybrać, czy się napije, czy nie?
Mam nadzieję, że o jakiś inny dylemat/wybór chodzi, ale jaki?

12x12 z 2024 roku, s. 27:
„…większość nowicjuszy w AA mierzy się z dylematem, czasem bardzo poważnym”.
O jaki dylemat, to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami, tutaj chodzi?

12x12 z 2024 roku, s. 30:
„Oczywiście dylemat osoby, która odeszła od wiary wiąże się z głębokim zagubieniem”.
O jaki dylemat, to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami, chodzi w tym przypadku?

12x12 z 2024 roku, s. 59:
„…przysparzało nam samooszukiwanie się”.
Skoro się oszukuję, to chyba wiadomo, kto kogo oszukuje, bez dodawania „samo”.
Rozdział ten wyjątkowo napchany jest różnymi „samo” (ang. self) – wygląda na to, że na ten przedrostek tłumacz/e mają jakąś szczególną fiksację. Samooszukiwanie się, samoułuda (jeśli tkwię w ułudzie, to chyba wiadomo, kto tkwi bez obsesyjnego dodawania „samo”), samousprawiedliwianie, samoanaliza itd. To zakrawa na obsesję. Może jeszcze pójdę samoumyć się?

12x12 z 2024 roku, s. 99:
„Dlaczego nie zwrócić się bezpośrednio do Boga z naszym konkretnym dylematem i nie zapewnić sobie…”.
Ciekawe, o jaki dylemat chodzi. Dylemat to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami. Na czym może polegać ten konkretny wybór, jest to wybór między czym, a czym?
Dylemat: https://sjp.pwn.pl/sjp/dylemat;2555642.html
https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/albo-dylemat-albo-brak-pieniedzy;18942.html

12x12 z 2024 roku, s. 119:
„Poruszyliśmy tu tak wiele problemów, że może się wydawać, iż AA zajmuje się głównie rozwiązywaniem dylematów i trudności”.
Tego już zupełnie nie da się zrozumieć. Dylemat to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami. Dylematów się nie rozwiązuje – w przypadku dylematu dokonuje się wyboru. O jakież to wybory może chodzić w cytowanym zdaniu?
https://wsjp.pl/haslo/podglad/37269/dylemat

12x12 z 2024 roku, s. 146:
„Położyłem szczególny nacisk na beznadziejność dylematu alkoholika”.
Zapewne bardzo jest to ważne, ale… Dylemat to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami – o jakie wybory więc tu chodzi?
Poszukałem w wersji oryginalnej i znalazłem tam słowo dilemma. Po angielsku, jak się dowiedziałem, dilemma może mieć różne znaczenia: problem albo zagadka, albo pytanie, albo jeszcze coś innego, np. trudny wybór: „The dilemma of addiction = the question of addiction” (kwestia uzależnienia) , „The dilemma of addiction = The problem of addiction” (problem uzależnienia), The dilemma of addiction = „Riddle of addiction” (zagadka uzależnienia). Ale to po angielsku!!! Bo po polsku dylemat ma jedno i tylko jedno znaczenie! Dylemat to jest trudny wybór między dwiema równie ważnymi opcjami. https://wsjp.pl/haslo/podglad/37269/dylemat

12x12 z 2024 roku, s. 179:
„Tu właśnie zasady AA miały być ważniejsze od osobowości, i to bez żadnych wyjątków”.
Zaraz, zaraz… od jakich osobowości, od czyich osobowości? Lewandowski jest osobowością sportową, Nawrocki jest osobowością medialną – o jaką osobowość chodzi tłumaczom?
https://sjp.pwn.pl/sjp/osobowość;2496558.html
Osobowość to «całość stałych cech psychicznych i mechanizmów wewnętrznych regulujących zachowanie człowieka», a w takim razie zasady AA miałyby być ważniejsze od stałych cech psychicznych i mechanizmów wewnętrznych regulujących zachowanie człowieka? Przecież to są jakieś brednie.
https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/pierwszenstwo-zasad-przed-osobowosciami;18558.html
https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/o-osobowosci-jeszcze-raz;18751.html
https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/jeszcze-o-osobowosci;18750.html

Wygląda na to, że wraz z upływem czasu do literatury AA wprowadzanych jest coraz więcej błędów, i jest to działanie celowe. Rozmawialiśmy o tym w grupie i w końcu padło pytanie, po co? Po co jest to robione? Pomysłów było kilka, ale jeden z nich wydał mi się naprawdę zaskakujący:

Wiadomo, że głupimi ludźmi łatwiej się manipuluje (durne owce łatwiej się strzyże). Wiedzieli o tym Niemcy w czasie rozbiorów i wojny światowej, wiedział Kościół, wiedzieli komuniści – w latach pięćdziesiątych było nawet pogardliwe przezwisko „te, inteligent!”. Nie da się jednak obecnie, w XXI wieku, wyeliminować ze społeczeństwa wszystkich osób inteligentnych tak, żeby nikt z nich nie trafił do AA. Co jednak można zrobić? Można tak spreparować literaturę AA, żeby ludzie mądrzy, inteligentni, oczytani, jeśli nawet do AA przyjdą, to nie będą chcieli w takiej wspólnocie zostać.
Trochę się z tego pośmialiśmy, a następnie rozeszli, każdy w swoją stronę.

Pożądane samoprzebaczenie?

W „Codziennych refleksjach” na dzień 17 maja mowa jest o korzyściach, może nawet o potrzebie, przebaczania innym i samemu sobie. Co do przebaczania innym ludziom, sprawa jest oczywista, naturalna i zrozumiała, choć w praktyce bywa trudna. Natomiast przebaczanie sobie od początku rodzi we mnie spore wątpliwości. Ale najpierw, co to znaczy „przebaczać”? Darować komuś winę (Słownik Języka Polskiego PWN) lub przestać gniewać się na kogoś za to, co zrobił złego, i odstąpić od zamiaru ukarania go (Wielki Słownik Języka Polskiego PAN).

Co ciekawe, w obu tych przypadkach mowa jest o przebaczeniu/przebaczaniu komuś. O przebaczaniu samemu sobie w tych definicjach jakoś zupełnie nie ma mowy – to po pierwsze, a po drugie, chyba dobrze byłoby konkretnie określić, co niby przebaczamy? I wychodzi na to, że krzywdy. Według SJP PWN „krzywda” to szkoda moralna, fizyczna lub materialna wyrządzona komuś niezasłużenie. To ostatnie jest chyba najważniejsze – niezasłużenie.

W czasach, gdy Bill pisał swoje eseje, nie było jeszcze rozwiniętej psychoterapii i psychologii odwykowej i zapewne nie było znane pojęcie mechanizmu nałogowego regulowania uczuć. Jeśli ktoś tego nie zna, to podpowiem w uproszczeniu i skrócie, że alkoholik jest w stanie zrobić absolutnie wszystko, żeby się dobrze poczuć. To oczywiste, że życie z głębokim poczuciem krzywdy (urazą), prowadzi nieuchronnie do poczucia pustki wewnętrznej i nieszczęścia, i dlatego korzystniej jest wybaczyć komuś, kto nas skrzywdził, jeśli to tylko możliwe. Pamiętam z własnego doświadczenia, że dopóki nie byłem w stanie krzywdzicielowi wybaczyć, czułem się jak ktoś, kto wypił truciznę i teraz czeka, żeby jego wroga zaczął boleć brzuch.

Nawet wśród Anonimowych Alkoholików powinna istnieć jakaś granica zabiegania wiecznie o własne dobre samopoczucie. Przynajmniej jeśli chcą uchodzić za ludzi przyzwoitych. I tu pojawia się kwestia wybaczania samemu sobie. Możliwości są dwie:

1. Wybaczam sobie krzywdę, którą wyrządziłem sam sobie.

2. Wybaczam sobie krzywdę, którą zrobiłem komuś innemu.

Ad. 1

Żadnej krzywdy sobie nie wyrządziłem. Alkoholizm jest chorobą niezawinioną, więc nie ma w tym mojej winy. Jeśli po pijanemu coś ukradłem albo spowodowałem wypadek i z tego powodu wylądowałem w więzieniu, to też nie ma mowy o krzywdzie (przypominam, że jest to szkoda niezawiniona), a kara, która mnie spotkała, jest konsekwencją i to jak najbardziej zasłużoną, mojego postępowania, a nie krzywdą. Tak też będzie w wielu innych przypadkach: zwolnienie z pracy za picie, obita morda za sprowokowanie awantury w pijalni piwa, złamana ręka, w wyniku upadku z drabiny po pijanemu itd. Człowiek, który nie odróżnia konsekwencji własnych postaw i zachowań od krzywdy, jest nie tylko alkoholikiem, ale zapewne też socjopatą.

Ad. 2

Ksiądz pedofil zgwałcił twojego siedmioletniego synka. Wybierasz się na plebanię z (uzasadnionymi) pretensjami i słyszysz, że ksiądz już to sam sobie wybaczył. Pijany kierowca potracił na pasach twoją córkę. Chciałbyś mu skręcić kark, ale on oświadcza, że już sobie wybaczył. Podobne przykłady można mnożyć. Czy takie wybaczenie cokolwiek załatwia? Ależ oczywiście! Poprawia samopoczucie krzywdziciela, który od momentu, gdy sobie wybaczył, czuje się świetnie i nie doświadcza już żadnych wyrzutów sumienia.

Naprawdę, takimi ludźmi powinni być członkowie AA? Tak trudno jest zrozumieć, że wybaczać mogą (choć nie muszą) ofiary, a nie sprawcy sami sobie? Chyba powinny istnieć jakieś granice cwaniackiego manipulowania swoimi uczuciami – przynajmniej u tych alkoholików, którzy uważają, że doświadczyli przebudzenia duchowego.

Wyrządziłem w swoim życiu wiele krzywd, zapewne jak wielu alkoholików. Część z nich naprawiłem dzięki zadośćuczynieniom, ale są i takie, które zostaną ze mną na zawsze. Nie gniewam się na siebie w związku z tym, nie zamierzam siebie karać, nie rozpamiętuję przeszłości, ale i nie wybaczam samemu sobie, to nie jest po mojej stronie. Nie interesuje mnie to i nie dotyczy, bo w lustrze nie chciałbym (znowu) widzieć podłego drania i łajdaka.

Ale mam też dobrą wiadomość dla tych, którym bardzo się to nie podoba: wystarczy według swoich potrzeb zmodyfikować definicję „wybaczenia” lub „krzywdy” i już można, według tej własnej formuły, wybaczać sobie każdą podłość czy świństwo. To praktyka powszechna w AA, setki razy słyszałem na mityngu: Jak TY rozumiesz pokorę? Jak TY rozumiesz uczciwość? Jak TY…

A tak przy okazji:
https://www.facebook.com/reel/26775319182129213 Nareszcie ktoś zauważył, że 0,0 promili to trzeźwość tylko w sensie formalno-prawnym, bo emocjonalnie i umysłowo, niestety nie.

Koszmary pełnej uczciwości

– Boisz się swojej żony? – zapytał spokojnie, pozornie obojętnym tonem.

– No, co ty, jaja sobie robisz?! – odparłem z oburzeniem – nigdy w życiu!

Analiza różnych wydarzeń, opisanych w tabelach Kroku Czwartego, pokazała mi w końcu, że to dumne przekonanie niewiele miało wspólnego z rzeczywistością. Moje relacje z kobietami, z którymi wchodziłem w bliższe związki, zwykle zawierały pewne elementy strachu. Takiego, powiedziałbym, szczególnego, trudnego do wyłapania. Nie bałem się, że mnie pobiją, nie bałem się, że okradną lub zgwałcą… nawet ewentualnej zdrady specjalnie się nie obawiałem, zgodnie z regułą: moje postępowanie świadczy o mnie – twoje postępowanie świadczy o tobie. Czego się obawiałem?

Bałem się krzyków – wyrosłem w domu pełnym awantur i wrzasków i byłem mocno przewrażliwiony na tym punkcie. Jeśli ktoś podnosił głos, to nawet jeśli nie krzyczał na mnie, czułem się mocno niekomfortowo. Tak postępowała moja była żona. Rozumiałem, że to może nie do końca jej wina, tak została wychowana, ale… wyjaśnienie nie jest usprawiedliwieniem. Jej histeryczne wrzaski i ordynarne wyzwiska kasowały we mnie jakąkolwiek potrzebę bliskości, na kilka dni. Z czasem na coraz dłużej.

W innych związkach, takich, w których naprawdę mi zależało, bałem się, że nie odgadnę lub nie rozpoznam właściwie jej potrzeb. Przypomniałem sobie, jak pewną kobietę, w której zakochany byłem do bezgranic, pytałem kilka razy: kim mam być dla ciebie? Pytałem w dobrej wierze, z atencją, bo naprawdę było to dla mnie niezwykle ważne, ale dopiero wiele lat później, podczas pracy nad Krokiem Piątym, odkryłem, że właściwie pytałem, jak jakiś aktor, a nie partner. Aktor, który nie wie za bardzo, którą rolę powinien zagrać. I boi się, że zagra niewłaściwą, więc przedstawienie się nie uda i to tylko z jego winy.

Bałem się posądzenia, że kobiety nie rozumiem lub nie zrozumiem. Możliwe, że któraś nawet coś takiego mi kiedyś zarzuciła, ale już nie pamiętam. W każdym razie musiało minąć wiele lat, zanim odważyłem się powiedzieć, że ja jestem od tego, żeby ją kochać, bo z tym rozumieniem może być różnie. I dlatego kobiety miewają przyjaciółki – jeden facet nie zrealizuje absolutnie wszystkich potrzeb kobiety, a jeśli któraś o tym marzy czy oczekuje, to będzie miała kłopot. W drugą stronę działa to tak samo.

Bałem się pokazać, że potrzebuję jeszcze kogoś innego. Nie chodzi o żadne romanse czy seks. To taka odmiana tego, co opisałem wcześniej. Uroiłem sobie, że ona (ta jakaś moja kobieta) będzie zazdrosna, i słusznie, że realnie potrzebuję jeszcze kolegów i przyjaciół, ale też pomocy, której ona nie będzie umiała udzielić.

To tylko niewielki element, fragment znacznie większej całości. Dowiedziałem się, jak i dlaczego nie układały mi się związki z kobietami. To jednak nie znaczy, że teraz, nagle, nauczyłem się je budować. Niestety, wiem, nie znaczy, że mam. Świadomość jest bardzo ważna, ale nie załatwia sprawy albo tylko w niewielkim stopniu. Jeśli chcesz, żeby coś się zmieniło w twoim życiu, musisz coś zmienić w swoim życiu – odkryła moja podopieczna. Zmienić – słowo klucz. Tak, zmienić, a nie składać puste deklaracje, że chcę, żeby to Bóg zmienił za mnie, żeby to On wykonał pracę, która należy do mnie. Na szczęście (czy rzeczywiście na szczęście?) traktowanie Boga jak chłopca na posyłki zakazane nie jest. Wielu alkoholików próbuje.

Ostatecznie jednak element naprawczy Programu, z niewielkimi wyjątkami, zaczyna się od konkretnych działań podejmowanych realnie w Kroku Szóstym i dalszych.

Tak więc zabrało mi około siedemdziesięciu lat, żeby dowiedzieć się, że w miarę życia można nauczyć się właściwego myślenia, ale nie można samym myśleniem sprawić, żeby się właściwie żyło. Wystarczy, że wykonasz te rzeczy i coś się stanie; nie rób ich, a nic się nie wydarzy, nieważne ile wiesz na temat Programu Anonimowych Alkoholików [Chuck C. „Nowa para okularów", s. 38].

Czytam i czytam literaturę AA

Wspólnota AA, historia idei, ruchu, publikacji i ludzi, stała się kiedyś moim hobby i do dziś często sięgam po AA-owskie książki. Czytam je w całości lub we fragmentach i od czasu do czasu odkrywam coś pozornie nowego. Może jestem trzeźwiejszy niż kiedyś, może z czasem coraz lepiej potrafię czytać ze zrozumieniem, może wreszcie bardziej zwracam uwagę na treść, niż na emocje, które pisarstwo Billa W. generuje.

„Codzienne refleksje” na dzień 8 maja.

„Pragniemy dokładnie ustalić, jak, kiedy i gdzie nasze naturalne pragnienia nas wypaczyły”.

Naturalne ludzkie potrzeby to na przykład: potrzeba miłości, potrzeba bezpieczeństwa, potrzeba uznania, potrzeba akceptacji, ale też potrzeby czysto fizjologiczne, potrzeba snu, wody, jedzenia, rozmnażania (przedłużenia gatunku). Przemyślałem sprawę i wyszło mi ostatecznie, że żadne naturalne potrzeby nie wypaczają ludzi. Co innego, gdyby potrzeby przestały być naturalne, wypaczyły się, zdegenerowały czy coś takiego, ale w książkach AA wyraźnie mowa jest o naturalnych.

„Codzienne refleksje” na 1 i 2 maja.

„Wyjawiając swoje tajemnice – a tym samym uwalniając się od poczucia winy – mogę naprawdę zmienić…”.

Naprawdę?! Jeśli na mityngu AA albo koledze z AA (czyli anonimowo) wyznam, że zgwałciłem dziecko, obrabowałem dwie staruszki, skopałem dziadka, kiedy nie chciał dać kasy na flaszkę, to czy naprawdę uwalnia mnie to od poczucia winy? Rzeczywiście tak to działa i jest metodą godną polecenia alkoholikom? Można zrobić każdą podłość, bo od wyrzutów sumienia całkowicie uwalniać mnie będzie wyjawienie (Bogu, sobie i jakiemuś innemu człowiekowi), że to zrobiłem?

W tekście na następny dzień też jest ciekawostka. „W rękach Boga ciemna przeszłość jest największą wartością, jaką posiadasz”. A ja naiwnie myślałem, że największą wartością jest rozwiązanie problemu alkoholizmu. A tu niespodzianka. Okazuje się, że najbardziej pomogę innym opowiadając latami na każdym mityngu o tym, jak w czasach mrocznej przeszłości, rzygałem w miejscach publicznych, srałem pod siebie, kradłem i kłamałem. To teraz już rozumiem, czemu na spotkaniach AA w Polsce uczestnicy dziesiątki lat opowiadają stare hardcorowe piciorysy. W jaki sposób z tych opowieści mają skorzystać inni, to ja w sumie nie wiem, ale może i tak. Ktoś podpowiedział, że chodzi o identyfikację, ale nie jestem pewien, czy nie dzieje się wprost przeciwnie – dno stale się podnosi, do AA trafiają ludzie młodsi, którzy nie siedzieli w więzieniu, nie spali w izbie wytrzeźwień, nie mieli delirium lub padaczki, nie pili denaturatu, więc tego typu piciorysy raczej przekonują ich, że nie pasują do AA.

„… my nie opowiadaliśmy wtedy na mityngach o naszym piciu. Nie było takiej potrzeby. Sponsor i Doktor Bob znali wszystkie szczegóły. Szczerze mówiąc, uważaliśmy, że to wyłącznie nasza sprawa. Poza tym umieliśmy już przecież pić. Za to osiągnięcia i utrzymania trzeźwości musieliśmy się dopiero nauczyć” [„Doktor Bob i dobrzy weterani”, s. 238].

To w końcu jak, opowiadać koszmary o przeszłości, czy mówić o rozwiązaniu?

Bill W. pisał językiem bardzo specyficznym, bombastycznym, afektowanym, egzaltowanym, górnolotnym, pompatycznym itp. I nie ma wątpliwości, że to Bill tak pisał, a nie, że wtedy tak SIĘ pisało. Pisarze z połowy XX wieku, tacy jak Albert Camus, George Orwell, Ernest Hemingway, Franz Kafka, Jean-Paul Sartre, Gabriel García Márquez, pisali jednak inaczej. Trochę to dziwna maniera, gdy próbuje się przedstawić duchowy program działania. Ważniejsze wydają się konkretne rady czy sugestie, a nie manipulowanie emocjami.

Ostatecznie i bez zapału kupiłem wczoraj nowe wydanie książki „Dwanaście Kroków i Dwanaście Tradycji” z 2024 roku. Znajomi informowali mnie o różnych dziwnych treściach, jakie tam znajdowali, więc postanowiłem sprawdzić. Nowa wersja zaczyna się od Przedmowy. W której znalazłem…

„Anonimowi Alkoholicy są ogólnoświatową wspólnotą, liczącą ponad sto tysięcy mężczyzn i kobiet połączonych ze sobą po to, by rozwiązywać swoje wspólne problemy…” [s. 17].

Do wczoraj byłem przekonany, że dzielimy się doświadczeniem, siłą i nadzieją, aby rozwiązać swój wspólny problem – tak, jeden problem, którym jest alkoholizm. Szkoda, że w tej całej Przedmowie nie napisano, o jakie to problemy teraz chodzi. Czy AA spotykają się, by rozwiązywać problem bezrobocia? A może chodzi o problem z niegrzecznymi dziećmi? Problem z niewiernymi małżonkami? Problemy gospodarcze?

O tym, że AA dysponuje rozwiązaniem jednego tylko problemu (alkoholizmu) wiadomo z Preambuły, ale ona zniknęła jakoś z oficjalnych stron AA w Polsce.

„Dajmy odpór dumnemu założeniu, że skoro Bóg umożliwił nam sukces w jednej dziedzinie, naszym przeznaczeniem jest stać się pośrednikami dla każdego” [„Anonimowi Alkoholicy wkraczają w dojrzałość”, s. 302]. 

A dalej…

„…wyjaśniono, jak Kroki pomagają w rozwiązaniu dylematu alkoholika” [s. 19].

Dylemat to trudny wybór między dwoma równie ważnymi opcjami. TRUDNY WYBÓR.

W języku angielskim dillema może oznaczać podobno różne rzeczy, na przykład zagadkę lub pytanie (the question of addiction lub riddle of addiction), ale po polsku dylemat przyjmuje jedno tylko znaczenie, ten właśnie trudny wybór. Wcale nie jest powiedziane, że w tym wyjaśnieniu jest jakiś błąd – mam nadzieję, że nie, ale chciałbym wiedzieć, o jaki wybór chodzi.

Planuję dalej czytać nową wersję 12x12 i nie tylko, i gdybym jeszcze gdzieś natknął się na jakieś wątpliwości czy trudności, to zapewne o tym napiszę. Po lekturze Przedmowy, wydaje mi się, że poza elementami, na które zwróciłem uwagę, książka ta jest bardziej poprawna językowo i merytorycznie.